Ở TP.HCM, người đi cầu duyên thường nhắc đến chùa Ngọc Hoàng ở khu Đa Kao và chùa Bà Thiên Hậu ở Chợ Lớn, hai ngôi chùa mang đậm tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa. Cả hai đều không phải nơi "chuyên" về duyên: chùa Ngọc Hoàng được biết nhiều với ban thờ các bà mụ, chùa Bà Thiên Hậu thờ vị nữ thần che chở người đi biển. Người Sài Gòn đến đây với đủ loại tâm nguyện, chuyện duyên là một phần trong đó.
Bài này giới thiệu hai nơi như những điểm đến văn hoá: thờ ai, không gian ra sao, nếp riêng nào người khách nên biết, giờ nào đỡ đông, và một lộ trình gợi ý gộp cả hai trong một ngày. Bài không xếp hạng nơi nào hơn nơi nào và không hứa điều gì từ chuyến đi.
Đi lễ ở Sài Gòn khác Hà Nội ở chỗ nào
Người từ phía Bắc vào lần đầu đi lễ ở Sài Gòn thường thấy khác ngay từ không khí. Các chùa, miếu, hội quán của người Hoa ở Chợ Lớn có mái cong lợp ngói men, gốm trang trí rực rỡ trên nóc, những vòng nhang xoắn treo lơ lửng dưới mái. Cách người đi lễ cũng thoải mái hơn: ghé vào buổi trưa nghỉ làm, buổi tối sau giờ tan ca, lễ xong đi ăn một bát mì ở con phố bên cạnh.
Tín ngưỡng ở đây pha trộn nhiều lớp: Phật giáo, Đạo giáo, thờ các vị thần của người Hoa như Thiên Hậu, Quan Công, Ngọc Hoàng, các bà mụ, và tín ngưỡng miếu Bà, lăng Ông của người Việt Nam Bộ. Vì vậy, khi nghe một nơi ở Sài Gòn được gọi là "chỗ cầu duyên", bạn nên hiểu đó thường là một nơi thờ nhiều vị, người đến mang nhiều điều mong, chứ không phải một ngôi đền riêng cho chuyện tình.
Một điểm nữa: ở Sài Gòn, người trẻ đi lễ cầu duyên thường đi cùng bạn bè, ít khi đi cùng cha mẹ như ở phía Bắc. Chuyến đi vì thế mang màu dạo phố nhiều hơn, và đó cũng là một cách hay để hiểu thêm thành phố mình đang sống.
Vì sao người Sài Gòn mang chuyện duyên đến chùa
Sài Gòn là thành phố của người đi xa. Rất nhiều người trẻ ở đây đến từ các tỉnh miền Tây, miền Trung, phía Bắc, sống trong phòng trọ, làm việc từ sáng đến tối, bạn bè chủ yếu là đồng nghiệp. Giữa một thành phố đông như vậy, cảm giác một mình lại có khi rõ hơn ở quê. Đi lễ vào ngày rằm, mùng một, với nhiều người, là một cách tìm lại chút nếp nhà giữa nơi xa.
Chuyện cầu duyên vì thế thường đi kèm những tâm sự khác: nhớ nhà, áp lực cha mẹ ở quê hỏi chuyện chồng con, mong có một người để cùng bám trụ thành phố. Hiểu điều đó, bạn sẽ thấy vì sao những ngôi chùa người Hoa vốn thờ nhiều vị, che chở nhiều chuyện, lại hợp với người trẻ đến vậy: người ta có thể gửi gắm tất cả những điều ấy trong một lần ghé.
Dĩ nhiên, chùa không thay được những cuộc gặp gỡ. Ở một thành phố lớn, cơ hội quen người mới nằm ở câu lạc bộ, lớp học, hoạt động thiện nguyện, nhóm chạy bộ buổi sáng. Một chuyến đi lễ nhẹ nhàng có khi là cú hích để bạn chịu ra ngoài nhiều hơn.
Một điều dễ chịu ở Sài Gòn là không khí đi lễ khá cởi mở. Người đến chùa người Hoa không bắt buộc phải theo đúng nghi thức của cộng đồng ấy; nhiều người chỉ thắp một nén nhang, đứng một lúc rồi ra. Người giữ chùa quen với khách đủ kiểu, từ cụ già đi lễ hằng tháng đến khách du lịch nước ngoài. Bạn chỉ cần ăn mặc lịch sự, đi nhẹ nói khẽ, hỏi khi không biết là đủ để thấy mình được đón nhận.
Chùa Ngọc Hoàng ở Đa Kao
Chùa Ngọc Hoàng nằm trong khu Đa Kao thuộc quận 1 cũ, được người Hoa gốc Quảng Đông dựng vào đầu thế kỷ XX; sau này chùa mang tên chữ Phước Hải tự nhưng người Sài Gòn vẫn quen gọi tên cũ. Năm 2016, chùa được nhiều người biết đến hơn khi Tổng thống Mỹ Barack Obama ghé thăm trong chuyến công du Việt Nam.
Như tên gọi, chùa thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế cùng nhiều vị thần trong tín ngưỡng dân gian người Hoa. Điểm khiến nhiều người tìm đến là ban thờ Kim Hoa Thánh Mẫu cùng các bà mụ, nơi các cặp vợ chồng thường đến cầu con. Người trẻ đến cầu duyên, cầu gia đạo cũng ghé các ban thờ trong chùa theo hướng dẫn của người trông coi. Trước sân có một hồ nhỏ nuôi rùa, khá quen với khách tham quan.
Không gian trong chùa khá tối, nhiều khói hương, các gian nối nhau. Người đến lần đầu nên đi chậm, quan sát cách người địa phương làm, và hỏi người trông coi khi không chắc nên đứng ở đâu. Chùa đông vào ngày rằm, mùng một và dịp đầu năm; trưa ngày thường thường dễ đi hơn.
Chùa Bà Thiên Hậu ở Chợ Lớn
Chùa Bà Thiên Hậu nằm ở khu Chợ Lớn thuộc quận 5 cũ, vốn là hội quán của người Hoa gốc Quảng Đông, còn được gọi là Tuệ Thành hội quán. Chùa thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu, vị nữ thần được người Hoa ven biển phía nam Trung Quốc tôn kính như người che chở thuyền buôn, người đi biển. Khi người Hoa di cư sang Việt Nam, họ mang theo tín ngưỡng này, và hội quán trở thành nơi sinh hoạt chung của cộng đồng.
Hình ảnh quen thuộc nhất ở đây là những vòng nhang xoắn lớn treo dưới mái, cháy âm ỉ nhiều ngày. Theo nếp của nhiều hội quán người Hoa, người đi lễ ghi tên và điều mong lên mảnh giấy đỏ gắn dưới vòng nhang. Có người ghi bình an, có người ghi công việc, và không ít người trẻ ghi chuyện duyên. Muốn làm theo nếp này, bạn hỏi người trông coi ở quầy trong chùa.
Chùa Bà Thiên Hậu còn đáng xem ở phần trang trí: mái gốm nhiều tầng nhân vật, các bức chạm gỗ, hoành phi cổ. Ngày vía Bà theo tập quán là ngày 23 tháng Ba âm lịch, dịp này chùa rất đông. Nếu chỉ muốn thăm và gửi một điều mong, hãy tránh những ngày ấy.
Nguyệt Lão và sợi chỉ đỏ trong tín ngưỡng người Hoa
Trong tín ngưỡng dân gian người Hoa, Nguyệt Lão là vị thần coi chuyện hôn nhân, gốc từ truyện "Định hôn điếm" đời Đường về ông lão buộc sợi dây đỏ vào chân hai người có duyên. Ở một số chùa, miếu của người Hoa có ban thờ hoặc tượng Nguyệt Lão, và có nơi giữ tục người cầu duyên nhận một sợi chỉ đỏ mang theo.
Ở Sài Gòn, không phải nơi nào của người Hoa cũng có ban Nguyệt Lão, và mỗi nơi có nếp riêng. Có nơi người đến tự lấy chỉ, có nơi người trông coi trao, có nơi không có tục này. Cách đúng nhất là hỏi người trông coi, thay vì làm theo một video trên mạng quay ở một ngôi chùa khác, thậm chí ở một nước khác.
Sợi chỉ đỏ, nếu bạn nhận, là một vật kỷ niệm của chuyến đi và một lời nhắc nhỏ về điều mình mong. Nó không phải bùa, không cần trả tiền để "khai quang" hay "làm phép". Ai đề nghị bán chỉ đỏ đắt tiền với lời hứa hẹn thì đó là chuyện buôn bán.
Hai nơi, đọc nhanh trước khi đi
Bảng dưới đây giúp bạn hình dung trước, không phải để chọn nơi nào "hơn".
| Chùa Ngọc Hoàng | Chùa Bà Thiên Hậu | |
|---|---|---|
| Khu vực | Đa Kao (quận 1 cũ) | Chợ Lớn (quận 5 cũ) |
| Vị thờ chính | Ngọc Hoàng Thượng Đế và nhiều vị thần dân gian | Thiên Hậu Thánh Mẫu |
| Người ta hay đến với | Cầu con, gia đạo, duyên | Bình an, làm ăn, duyên, gửi điều mong dưới vòng nhang |
| Không gian | Nhiều gian nhỏ, tối, khói hương dày | Sân trong thoáng, mái gốm, vòng nhang treo |
| Đông nhất | Rằm, mùng một, đầu năm | Rằm, mùng một, đầu năm, vía Bà 23 tháng Ba âm lịch |
| Lưu ý | Đi chậm, hỏi người trông coi về lối đi | Cẩn thận tàn nhang rơi từ vòng nhang trên đầu |
Giờ mở cửa và quy định chụp ảnh có thể thay đổi; hỏi người trông coi hoặc xem thông báo tại chỗ.
Một ngày gợi ý: từ Đa Kao xuống Chợ Lớn
Lộ trình ví dụ giả định cho một ngày thường, đi bằng xe máy hoặc xe công nghệ:
- Sáng sớm: đến chùa Ngọc Hoàng khi chưa đông, dành chừng một giờ đi qua các gian, ngắm hồ rùa trước sân.
- Giữa buổi sáng: uống cà phê hoặc ăn sáng ở khu Đa Kao, khu phố cũ có nhiều quán nhỏ.
- Trưa: di chuyển xuống Chợ Lớn, ăn trưa ở một quán người Hoa, tránh giờ nắng gắt nhất.
- Đầu chiều: thăm chùa Bà Thiên Hậu, ngồi lại trong sân trong ngắm mái gốm và vòng nhang.
- Chiều: đi bộ qua vài hội quán người Hoa gần đó với tư cách khách tham quan, mỗi nơi một vẻ.
- Cuối chiều: dạo phố, ghé chợ, ăn tối rồi về.
Đi cùng người lớn tuổi thì rút xuống còn hai điểm, chọn giờ mát, mang theo nước và nghỉ trong bóng râm giữa các điểm.
Nắng, mưa và chuyện an toàn
Sài Gòn không có mùa lạnh, nhưng có những điều riêng cần tính khi đi lễ:
- Nắng nóng: buổi trưa mùa khô rất gắt; mang nước, mũ, tránh để người già đứng lâu ngoài sân.
- Mùa mưa: khoảng tháng Năm đến tháng Mười Một dương lịch thường có mưa rào buổi chiều; mang áo mưa gọn, đi buổi sáng sẽ chắc hơn.
- Khói hương trong không gian kín: người hen suyễn, trẻ nhỏ nên ở gần cửa, không ở lâu trong gian nhiều khói.
- Tàn nhang: dưới vòng nhang treo, tàn có thể rơi; tránh đứng ngay bên dưới quá lâu.
- Giữ đồ: ngày đông, đeo túi phía trước, cẩn thận điện thoại khi chụp ảnh.
- Chèo kéo: người bán vé số, bán lễ, mời xem bói quanh cổng; từ chối nhẹ nhàng và đi tiếp.
Nếu bạn muốn mua một món kỷ niệm như chuỗi hạt, sợi chỉ đỏ, hãy chọn chỗ có mô tả rõ chất liệu và giá, không mua theo lời hứa hẹn "mang duyên".
Câu hỏi thường gặp
Chùa Ngọc Hoàng có phải nơi chuyên cầu duyên không?
Không. Chùa Ngọc Hoàng thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế và nhiều vị thần dân gian người Hoa, được biết nhiều nhất với ban thờ Kim Hoa Thánh Mẫu và các bà mụ mà người ta đến cầu con. Chuyện cầu duyên là một trong nhiều tâm nguyện người đến mang theo.
Ở chùa Bà Thiên Hậu có thể gửi điều mong về duyên không?
Theo nếp của nhiều hội quán người Hoa, người đi lễ có thể ghi tên và điều mong lên giấy đỏ gắn dưới vòng nhang. Hỏi người trông coi ở quầy trong chùa để biết cách làm và chi phí vòng nhang, nếu bạn muốn.
Đi chùa ở Chợ Lớn có cần mặc trang trọng không?
Không cần trang trọng, nhưng nên lịch sự: áo có tay, quần hoặc váy dài qua gối, không mặc đồ quá mỏng. Đây là nơi thờ tự đang hoạt động của cộng đồng, ăn mặc chỉnh tề là cách tôn trọng người đến lễ.
Sợi chỉ đỏ cầu duyên có ở mọi chùa người Hoa không?
Không. Chỉ một số nơi có ban Nguyệt Lão hoặc giữ tục trao chỉ đỏ, mỗi nơi một cách. Hỏi người trông coi thay vì làm theo video trên mạng. Không cần mua chỉ đỏ đắt tiền với lời hứa hẹn từ người bán quanh cổng.
Nên đi hai chùa này vào lúc nào?
Buổi sáng ngày thường là dễ đi nhất. Rằm, mùng một, dịp đầu năm và ngày vía Thiên Hậu 23 tháng Ba âm lịch thường rất đông. Mùa mưa nên đi buổi sáng để tránh mưa rào buổi chiều.
Ngoài hai chùa này, TP.HCM còn nơi nào người ta hay ghé?
Khu Chợ Lớn còn nhiều hội quán người Hoa, mỗi nơi thờ những vị khác nhau và có nếp riêng. Bạn có thể ghé thăm như khách tham quan văn hoá, hỏi người trông coi về vị được thờ trước khi làm lễ.