Núi Cấm, tên chữ là Thiên Cấm Sơn, cao khoảng trên bảy trăm mét, là ngọn núi cao nhất trong vùng Bảy Núi (Thất Sơn) ở An Giang và được nhiều người gọi là nơi cao nhất đồng bằng sông Cửu Long. Trên núi có nhiều chùa, am, hồ nước, khí hậu mát hơn hẳn đồng bằng bên dưới. Đường lên có thể đi xe, đi cáp treo hoặc đi bộ, nên người già lẫn người trẻ đều tìm được cách vừa sức.
Vùng Bảy Núi còn gắn với những rặng thốt nốt, ruộng lúa, phum sóc Khmer và nhiều dòng tín ngưỡng dân gian có lịch sử từ thế kỷ XIX. Bài này gợi ý một chuyến hai ngày đi chậm quanh núi Cấm và vài điểm lân cận ở Tịnh Biên, Tri Tôn. Điểm hành hương nổi tiếng ở núi Sam, Châu Đốc đã có bài riêng; ở đây chỉ nhắc rằng nhiều đoàn ghép hai vùng trong cùng một chuyến.
Vì sao gọi là núi Cấm và vì sao người ta tìm đến
Về cái tên "Cấm", có nhiều cách giải thích. Một cách kể phổ biến là ngày xưa núi rừng rậm rạp, nhiều thú dữ, người ta cấm lên. Một cách khác gắn với giai đoạn chúa Nguyễn Ánh lánh nạn ở vùng này, núi bị cấm người lạ lui tới. Những cách giải thích ấy là chuyện kể địa phương, không có tư liệu đủ để khẳng định cách nào đúng; bạn nghe như nghe một phần ký ức của vùng đất.
Từ thế kỷ XIX, vùng Thất Sơn là nơi nhiều người đến khai hoang, lập làng, và cũng là nơi nhiều người tu hành chọn ở. Núi Cấm vì thế có rất nhiều chùa, am, cốc lớn nhỏ của nhiều dòng tu khác nhau. Người miền Tây tìm đến núi Cấm để cầu bình an, để viếng chùa, để nghỉ mát, hoặc chỉ để đi một chuyến lên cao nhìn xuống cánh đồng mênh mông.
Ngày nay núi Cấm đã có đường nhựa lên gần đỉnh, có cáp treo và nhiều công trình mới. Bên cạnh những công trình đó, vẫn còn những lối mòn, am nhỏ ẩn trong rừng mà người hành hương lâu năm hay tìm. Đi chậm, bạn sẽ thấy cả hai lớp: một ngọn núi đang đổi mới và một ngọn núi của những người tu ẩn ngày trước.
Ba cách lên núi Cấm
Tuỳ sức khoẻ và thời gian, bạn chọn cách lên phù hợp. Giờ chạy cáp, phí đường và các quy định có thể thay đổi, nên kiểm tra thông tin của ban quản lý trước khi đi:
| Cách lên | Hợp với ai | Điều cần biết |
|---|---|---|
| Xe ô tô, xe máy theo đường nhựa | Gia đình có người lớn tuổi, nhóm có xe riêng | Đường dốc, nhiều khúc cua; tài xế cần quen đường đèo, kiểm tra phanh trước khi lên |
| Cáp treo | Người muốn nhanh, người ngại đường đèo | Phụ thuộc thời tiết và giờ vận hành; người sợ độ cao nên cân nhắc |
| Đi bộ theo lối mòn | Người khoẻ, quen leo núi, có người dẫn đường quen | Mất nhiều giờ, có đoạn dốc và rừng; không đi một mình, không đi khi trời mưa hoặc sắp tối |
| Xe ôm địa phương | Người không tự lái được | Thoả thuận giá rõ trước, đội mũ bảo hiểm, nhắc tài xế đi chậm |
Đường đèo núi Cấm có những đoạn dốc dài. Khi xuống núi, xe số tự động nên dùng số thấp, xe máy nên dùng phanh động cơ, tránh bóp phanh liên tục làm phanh nóng. Nếu bạn không quen đường đèo, đi cáp treo hoặc thuê xe có tài xế địa phương là lựa chọn an toàn hơn.
Trên núi xem gì
Chùa Vạn Linh. Một ngôi chùa lớn trên núi, có ngọn tháp nhiều tầng nhìn thấy từ xa, khuôn viên rộng có chỗ ngồi nghỉ. Nhiều đoàn dừng ở đây đầu tiên vì gần đường xe.
Chùa Phật Lớn và khu tượng Phật Di Lặc. Chùa Phật Lớn là một trong những ngôi chùa có lịch sử lâu trên núi. Gần đó là khu tượng Phật Di Lặc bằng đá rất lớn ngồi trên sườn núi, xây trong những năm gần đây, là điểm mà nhiều người dừng lại chiêm bái và nhìn xuống thung lũng.
Hồ Thủy Liêm. Một hồ nước trên núi, quanh hồ có cây xanh và lối đi dạo. Buổi sáng có sương, không khí mát, hợp để người lớn tuổi ngồi nghỉ.
Đỉnh Bồ Hong. Điểm cao nhất của núi Cấm, nhiều người leo lên để ngắm toàn cảnh vùng Bảy Núi. Đường lên đỉnh dốc hơn các khu chùa, gió mạnh, người già nên cân nhắc.
Những am, cốc nhỏ. Rải rác trên núi là nhiều am nhỏ của người tu hành. Đây là nơi ở và tu tập, không phải điểm tham quan; đi ngang thì đi nhẹ, không tự ý vào, không chụp ảnh người đang tu khi chưa hỏi.
Toàn cảnh đồng bằng. Từ các khoảng sân chùa và điểm dừng trên đường đèo, bạn nhìn xuống được cả vùng đồng ruộng, kênh rạch và những ngọn núi thấp xung quanh. Ngày trời trong có thể thấy rất xa. Dừng xe ở những chỗ có bãi đỗ, đừng dừng giữa khúc cua để chụp ảnh.
Gợi ý hai ngày đi chậm quanh núi Cấm
Đi núi Cấm trong một ngày từ TP.HCM là quá sức với nhiều người, vì đường xa. Hai ngày giúp chuyến đi nhẹ hơn hẳn. Một cách sắp xếp:
- Ngày một, đi sớm từ TP.HCM hoặc Cần Thơ, đến vùng Tịnh Biên vào buổi trưa, nghỉ ngơi, ăn trưa.
- Chiều ngày một, lên núi Cấm bằng xe hoặc cáp treo, viếng chùa Vạn Linh, khu tượng Phật Di Lặc, đi dạo hồ Thủy Liêm. Xuống núi trước khi trời tối.
- Tối ngày một, nghỉ ở Tịnh Biên hoặc Châu Đốc.
- Sáng ngày hai, đi về phía Tri Tôn, ghé một vài ngôi chùa Khmer trong vùng, ngắm những rặng thốt nốt giữa đồng lúa.
- Trưa ngày hai, ăn trưa ở Tri Tôn hoặc Tịnh Biên; nhiều người tìm các món làm từ thốt nốt, các món của người Khmer.
- Chiều ngày hai, lên đường về. Nếu có người lớn tuổi, nghỉ thêm một giấc trước khi đi đường dài.
Nếu muốn ghé thêm khu núi Sam ở Châu Đốc thì cần thêm thời gian. Đừng ép tất cả vào hai ngày; một chuyến hành hương có quá nhiều điểm sẽ thành một chuyến chạy xe.
Tri Tôn: chùa Khmer, rặng thốt nốt và hồ Tà Pạ
Từ núi Cấm đi về phía Tri Tôn, cảnh đổi khác: đồng lúa rộng, những cây thốt nốt đứng thành hàng trên bờ ruộng, phum sóc Khmer xen với làng người Việt. Tri Tôn có nhiều ngôi chùa Khmer nằm giữa vườn cây, mái nhọn vàng nhìn thấy từ xa, với nếp sinh hoạt tương tự các chùa Khmer ở Sóc Trăng, Trà Vinh. Ghé một hai ngôi chùa vào buổi sáng là đủ để cảm được nhịp sống ở đây.
Một điểm nhiều người tìm đến là chùa Tà Pạ nằm trên một ngọn đồi đá. Dưới chân đồi có hồ nước hình thành từ một mỏ đá cũ, nước xanh trong, vách đá dựng đứng. Từ sân chùa nhìn xuống là cánh đồng Tri Tôn trải rộng. Đường lên chùa có bậc thang, người lớn tuổi đi chậm vẫn lên được. Ở mép hồ, vách đá cao và không có lan can ở nhiều đoạn, nên trông trẻ nhỏ thật kỹ, không ra sát mép để chụp ảnh, càng không xuống hồ tắm.
Khi vào chùa Khmer ở Tri Tôn, giữ những nếp tối thiểu như ở mọi nơi thờ tự: trang phục kín đáo, cởi giày trước chánh điện, không vào khu nhà ở của các nhà sư, hỏi trước khi chụp ảnh. Mùa thốt nốt ra hoa, người dân leo cây lấy nước nấu đường; nếu dừng lại xem, đứng xa gốc cây và không làm phiền người đang làm việc trên cao.
Mùa nào đi Bảy Núi: mùa khô, mùa mưa và mùa nước nổi
Vùng Bảy Núi có mùa khô từ khoảng tháng Mười hai đến tháng Tư, mùa mưa từ khoảng tháng Năm đến tháng Mười một. Mùa khô đường lên núi khô ráo, trời trong, nhưng tháng Ba, tháng Tư rất nóng dưới đồng bằng; lên núi thì mát hơn một chút. Đây cũng là mùa khô lá, nguy cơ cháy rừng tăng, nên tuyệt đối không đốt hương, đốt vàng mã ngoài những chỗ được bố trí.
Mùa mưa núi xanh, sương nhiều vào buổi sáng, nhưng đường lối mòn trơn, đường đèo có thể có đá lăn sau những cơn mưa lớn. Nếu đi mùa này, nên đi bằng đường nhựa hoặc cáp treo, tránh đi bộ lối mòn.
Khoảng từ tháng Tám đến tháng Mười một, vùng đầu nguồn An Giang vào mùa nước nổi, đồng ruộng chân núi ngập nước, cảnh rất đẹp nhìn từ trên cao. Nhiều người chọn mùa này để vừa đi núi vừa ngắm đồng nước. Trước khi đi, xem dự báo thời tiết và mực nước, nhất là những năm lũ lớn.
Các dịp lễ lớn trên núi, nhất là quanh Tết và những ngày rằm, chùa rất đông người. Nếu muốn yên tĩnh, chọn ngày thường giữa tuần.
An toàn khi đi với người lớn tuổi và trẻ nhỏ
Núi Cấm không quá cao, nhưng đường dốc và nhiều bậc. Vài điều nên chuẩn bị:
- Mang áo khoác mỏng: trên núi buổi sáng và chiều tối có thể mát lạnh hơn đồng bằng.
- Giày đế bám, không đi dép trơn. Nhiều khu chùa có bậc thang cao, nền đá ướt sương buổi sáng.
- Thuốc thường dùng, đặc biệt thuốc say xe cho người hay say khi đi đường đèo.
- Nước uống và đồ ăn nhẹ; trên núi có quán nhưng giữa các điểm có thể xa.
- Trẻ nhỏ luôn có người lớn đi kèm ở các điểm nhìn ra vực, các lan can thấp.
- Không đi bộ lối mòn khi sắp tối; điện thoại có thể mất sóng ở một số đoạn.
- Mang theo túi rác, không vứt rác xuống sườn núi.
Ở các điểm hành hương đông người, bạn có thể gặp người mời chào mua lễ, dẫn đường, xem quẻ. Bạn không cần dịch vụ nào để được viếng chùa; nếu có nhu cầu, hỏi giá rõ ràng và không đưa tiền cho ai hứa hẹn chuyện cầu xin.
Câu hỏi thường gặp
Núi Cấm cao bao nhiêu?
Núi Cấm cao khoảng trên bảy trăm mét, các tài liệu ghi số liệu chênh nhau đôi chút. Đây là ngọn núi cao nhất trong vùng Bảy Núi ở An Giang và thường được nhắc là nơi cao nhất đồng bằng sông Cửu Long.
Người lớn tuổi lên núi Cấm bằng cách nào là hợp nhất?
Người lớn tuổi nên đi xe theo đường nhựa với tài xế quen đường đèo hoặc đi cáp treo. Đi bộ theo lối mòn mất nhiều giờ, có đoạn dốc và rừng, chỉ hợp với người khoẻ, quen leo núi.
Nên đi núi Cấm mùa nào?
Mùa khô từ khoảng tháng Mười hai đến tháng Tư đường khô ráo, trời trong. Khoảng tháng Tám đến tháng Mười một là mùa nước nổi, nhìn từ núi xuống đồng nước rất đẹp. Mùa mưa nên tránh đi bộ lối mòn.
Có thể đi núi Cấm trong một ngày từ TP.HCM không?
Có thể nhưng rất mệt, vì quãng đường xa và phải lên xuống núi. Với gia đình có người lớn tuổi, nên đi hai ngày, ngủ lại ở Tịnh Biên hoặc Châu Đốc để chuyến đi nhẹ nhàng hơn.
Đốt hương trên núi Cấm có cần lưu ý gì?
Mùa khô nguy cơ cháy rừng cao, nên chỉ thắp hương ở lư hương chung của các chùa, không đốt hương, vàng mã trong rừng, bên đường hay ở hốc đá. Khi rời đi, kiểm tra không để lại tàn lửa.