Nửa ngày ở Trà Vinh, bạn có thể đi trọn một cụm điểm nằm sát nhau ở phía tây nam thành phố: ao Bà Om với hàng cây rễ trồi kỳ dị, chùa Âng ngay cạnh, bảo tàng văn hoá Khmer bên bờ ao, rồi đi thêm ra chùa Hang, nơi có đàn cò về đậu kín vòm cây lúc chiều. Các điểm gần nhau, đường bằng phẳng, hợp cả với người lớn tuổi.
Trà Vinh từ tháng 7/2025 thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, nhưng vẫn là một trong những vùng có đông người Khmer nhất Nam Bộ, với rất nhiều chùa nằm giữa vườn cây. Bài này không đi hết các chùa mà chọn một cụm dễ đi, kể vì sao mỗi nơi được tìm đến, và cách ghé cho nhẹ nhàng, nhất là ở những nơi có chim trời làm tổ.
Ao Bà Om: cái ao vuông và chuyện kể dân gian
Ao Bà Om là một ao nước gần như vuông, rộng, nằm cách trung tâm thành phố Trà Vinh vài cây số. Bờ ao cao, trồng nhiều cây dầu, cây sao cổ thụ có rễ trồi lên khỏi mặt đất, uốn lượn thành những hình thù lạ. Đây là hình ảnh mà nhiều người nhớ nhất khi đến Trà Vinh.
Tương truyền, ao được đào trong một cuộc thi giữa nam và nữ trong vùng: bên nào đào xong trước thì bên kia phải đi hỏi cưới. Phía nữ, do một người phụ nữ tên Om dẫn đầu, đã dùng mẹo để thắng, và cái ao mang tên bà từ đó. Đây là chuyện kể dân gian, có nhiều dị bản, nên được nghe như một câu chuyện văn hoá, không phải sử liệu.
Quanh ao là không gian công cộng, người dân trong vùng hay ra tập thể dục, ngồi hóng mát. Sáng sớm, sương còn đọng trên mặt nước, những gốc cây rễ trồi trông rất đẹp. Đi bộ một vòng bờ ao mất khoảng nửa giờ; đường đất, có đoạn rễ cây gồ lên, người già nên đi chậm và nhìn đường.
Những gốc cây rễ trồi là cây sống, nhiều cây đã rất già. Đừng trèo lên rễ để chụp ảnh, đừng khắc tên hay buộc dây vào thân cây. Rễ bị dẫm nhiều sẽ trầy, mục dần; đất quanh gốc bị nén chặt cũng làm cây yếu đi. Muốn có tấm ảnh đẹp, bạn đứng trên lối đi và chọn góc chụp, còn cây thì để yên cho nó đứng thêm vài trăm năm nữa.
Chùa Âng và bảo tàng văn hoá Khmer ngay bên cạnh
Chùa Âng. Tên Khmer thường được giới thiệu là Angkorajaborey, là một trong những ngôi chùa Khmer cổ ở Trà Vinh, nằm sát ao Bà Om. Khuôn viên có hào nước, hàng cây cổ thụ và chánh điện mái nhọn nhiều lớp. Tường chánh điện, nếu được vào, có tranh vẽ về cuộc đời Đức Phật. Chùa đang là nơi tu học, nên đi nhẹ và không vào khu nhà ở của các nhà sư.
Bảo tàng văn hoá dân tộc Khmer. Nằm gần ao Bà Om, trưng bày nhạc cụ, trang phục, nông cụ, ghe, mặt nạ và nhiều hiện vật đời sống của người Khmer Nam Bộ. Với người lần đầu tìm hiểu, đi bảo tàng trước khi vào chùa giúp hiểu những gì sẽ thấy. Giờ mở cửa có thể thay đổi, bạn kiểm tra trước.
Đi bộ nối ba điểm. Ao Bà Om, chùa Âng và bảo tàng cách nhau vài trăm mét, đi bộ dưới bóng cây được. Đây là ưu điểm lớn khi đi với cha mẹ lớn tuổi hay trẻ nhỏ: không phải lên xuống xe nhiều lần.
Thời gian hợp lý. Dành khoảng hai giờ cho cả ba điểm là vừa, đi chậm, có chỗ ngồi nghỉ. Nếu thích nhiếp ảnh, đến từ sáu giờ sáng để có ánh sáng đẹp quanh ao.
Chùa Hang và đàn cò: ngắm chim mà không làm phiền chim
Chùa Hang, tên Khmer thường được giới thiệu là Kompong Chrây, nằm ở khu vực Châu Thành cũ, cách thành phố Trà Vinh khoảng vài cây số. Người ta gọi là chùa Hang vì cổng và tường rào có những vòm cuốn trông như cửa hang. Khuôn viên chùa có rừng cây cổ thụ, nơi đàn cò và một số loài chim nước khác về làm tổ, chiều tối bay về đậu kín các ngọn cây.
Với nhiều người, đứng dưới tán cây lúc hoàng hôn nghe tiếng chim ríu ran và nhìn từng đàn cò trắng bay về là khoảnh khắc đáng nhớ nhất của chuyến đi. Chính vì vậy, ứng xử với chim là chuyện cần nói rõ. Đàn chim ở đây tồn tại được là nhờ nhà chùa và người dân bảo vệ qua nhiều năm.
Khi ngắm chim, hãy giữ khoảng cách, nói nhỏ, không vỗ tay, không ném đồ lên cây, không chiếu đèn pin hay đèn flash vào tổ. Không dùng thiết bị bay chụp ảnh trên tán cây khi chưa được phép; tiếng ồn làm chim hoảng, có thể bỏ tổ. Dưới tán cây có phân chim, nên đội nón và tránh đứng ngay dưới các ngọn cây đông chim. Khi rời đi, mang theo toàn bộ rác của mình.
Gợi ý nửa ngày: buổi sáng hay buổi chiều
Hai cách sắp xếp, tuỳ bạn muốn sương sớm ở ao Bà Om hay đàn cò về chiều ở chùa Hang:
| Phương án | Thứ tự | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Buổi sáng | Ao Bà Om lúc sáu giờ → chùa Âng → bảo tàng → chùa Hang | Người thích không khí sớm, chụp ảnh sương trên mặt ao; chim ở chùa Hang lúc này đã bay đi kiếm ăn |
| Buổi chiều | Bảo tàng → chùa Âng → ao Bà Om → chùa Hang lúc hoàng hôn | Người muốn xem đàn cò về tổ; cần tính giờ về thành phố khi trời tối |
| Cả ngày | Sáng ao Bà Om và chùa Âng, trưa nghỉ, chiều thêm một hai chùa khác rồi kết thúc ở chùa Hang | Người có thời gian và muốn đi thong thả, xen nhiều quãng nghỉ |
Trà Vinh nắng gắt giữa trưa, các điểm có nhiều bóng cây nhưng đường đi giữa các điểm thì không. Nghỉ trưa trong thành phố, uống đủ nước và để người lớn tuổi nằm nghỉ một giấc là cách giữ sức cho buổi chiều.
Nếu đi bằng xe máy, nhớ rằng đường từ ao Bà Om ra chùa Hang có đoạn đông xe vào giờ tan tầm buổi chiều. Đi ô tô thì hỏi trước chỗ đỗ, vì một số đoạn đường làng hẹp, xe lớn khó quay đầu.
Chuẩn bị và giữ nếp khi ghé chùa Khmer ở Trà Vinh
Các chùa Khmer ở Trà Vinh phần lớn là nơi sinh hoạt của phum sóc, không phải điểm tham quan dựng sẵn. Vài điều nên mang theo trong đầu:
- Mặc kín đáo, mang giày dép dễ tháo vì phải để ngoài chánh điện.
- Không vào khu nhà ở của các nhà sư; khu tháp cốt là nơi an nghỉ, không ngồi, dựa hay leo trèo để chụp ảnh.
- Tránh đến đúng giờ các nhà sư thọ trai trước giờ ngọ.
- Hỏi trước khi chụp ảnh các nhà sư, các cụ già đang lễ.
- Đóng góp vào hòm công đức nếu muốn, không đưa tiền cho người lạ tự xưng thu hộ.
- Mang nón, nước, thuốc chống côn trùng; vườn chùa nhiều cây, chiều có muỗi.
- Nếu đi vào dịp Tết Chôl Chnăm Thmây hay lễ Sene Dolta, chuẩn bị tinh thần chùa đông và có nhiều nghi lễ của cộng đồng; bạn là khách, đứng ở rìa quan sát.
Những ứng xử chi tiết hơn khi vào chánh điện chùa Khmer có thể hỏi các vị achar, người lo việc nghi lễ trong chùa, hoặc người dân địa phương. Một câu hỏi lịch sự luôn được đón nhận tốt hơn một hành động tự đoán. Người địa phương thường rất cởi mở với khách tỏ ra tôn trọng, và một cuộc trò chuyện ngắn bên hiên chùa có khi là phần đáng nhớ nhất của buổi sáng.
Mùa nào đi Trà Vinh và giờ nào trong ngày
Trà Vinh nằm sát biển nên gió nhiều hơn các tỉnh sâu trong đất liền, nhưng nắng vẫn gắt, nhất là khoảng tháng Ba, tháng Tư dương lịch. Mùa khô, khoảng từ tháng Mười hai đến tháng Tư, là lúc đường sá khô ráo, bờ ao Bà Om dễ đi. Mùa mưa, khoảng từ tháng Năm đến tháng Mười một, mưa thường đến buổi chiều, đường đất quanh ao trơn, rễ cây ướt dễ trượt chân.
Với đàn cò ở chùa Hang, người địa phương kể rằng chim có mặt quanh năm nhưng đông hay thưa thay đổi theo mùa sinh sản và theo nguồn thức ăn ngoài đồng. Bạn không nên kỳ vọng một con số cụ thể; mỗi lần đến là một lần khác. Giờ đẹp nhất để ngắm vẫn là khoảng một giờ trước khi trời tối, khi chim lần lượt bay về.
Trong ngày, sáng sớm hợp với ao Bà Om và chùa Âng, chiều muộn hợp với chùa Hang. Giữa trưa nên nghỉ trong nhà. Dịp Tết Chôl Chnăm Thmây giữa tháng Tư và mùa lễ Ok Om Bok cuối năm, Trà Vinh có nhiều hoạt động cộng đồng ở chùa; đó là dịp hay nhưng đông, nên đặt chỗ ở sớm nếu muốn đi đúng vào lúc ấy.
Đi lại, ăn uống và ghép thêm điểm
Trà Vinh nằm giữa hai nhánh sông Tiền và sông Hậu, từ TP.HCM đi khoảng bốn giờ xe, từ khu trung tâm tỉnh Vĩnh Long hay từ Cần Thơ đi khoảng một đến hai giờ tuỳ tuyến. Nhiều người kết hợp Trà Vinh với Sóc Trăng trong một chuyến hai ba ngày để đi các chùa Khmer, ngủ lại một đêm ở mỗi nơi.
Ẩm thực Trà Vinh có nhiều món mang dấu ấn Khmer và người Hoa, như bún nước lèo, bánh tét, cháo ám. Ăn gì là tuỳ khẩu vị, nhưng một bữa sáng bún nước lèo trước khi ra ao Bà Om là cách nhiều người mở đầu ngày ở đây. Quanh ao có vài quán nước nhỏ để ngồi nghỉ.
Nếu còn thời gian, Trà Vinh còn nhiều chùa Khmer khác, cùng những ngôi chùa người Việt, người Hoa và nhà thờ Công giáo trong thành phố. Không nên cố đi hết trong một ngày. Chọn một cụm, đi chậm, ngồi dưới tán cây nghe tiếng chim, có khi là cách đúng nhất để hiểu một vùng đất mà nhịp sống vẫn còn gắn với ngôi chùa giữa làng.
Câu hỏi thường gặp
Trà Vinh bây giờ thuộc tỉnh nào?
Từ tháng 7/2025, Trà Vinh được hợp nhất vào tỉnh Vĩnh Long mới, cùng với Bến Tre. Tên Trà Vinh vẫn được dùng quen trong đời sống và các điểm như ao Bà Om, chùa Âng, chùa Hang vẫn giữ nguyên tên gọi.
Ao Bà Om có gì đặc biệt?
Ao Bà Om là một ao nước gần vuông, bờ cao trồng cây dầu, cây sao cổ thụ có rễ trồi lên khỏi mặt đất thành nhiều hình thù lạ. Ao gắn với chuyện kể dân gian về cuộc thi đào ao giữa nam và nữ, có nhiều dị bản khác nhau.
Chùa Hang ở Trà Vinh có gì để xem?
Chùa Hang có cổng và tường với những vòm cuốn như cửa hang, khuôn viên nhiều cây cổ thụ là nơi đàn cò và chim nước về làm tổ. Chiều tối, chim bay về đậu kín các ngọn cây, nhiều người đến đứng lặng ngắm.
Ngắm cò ở chùa Hang cần lưu ý gì?
Bạn giữ khoảng cách, nói nhỏ, không ném đồ lên cây, không chiếu đèn hay đèn flash vào tổ, không dùng thiết bị bay khi chưa được phép. Đội nón vì dưới tán cây có phân chim, và mang rác theo khi rời đi.
Nửa ngày có đủ để đi ao Bà Om, chùa Âng và chùa Hang không?
Đủ, vì ao Bà Om, chùa Âng và bảo tàng văn hoá Khmer nằm sát nhau, còn chùa Hang cách đó vài cây số. Nếu muốn xem đàn cò về tổ, sắp xếp buổi chiều và kết thúc ở chùa Hang lúc hoàng hôn.
Có nên ghép Trà Vinh với Sóc Trăng trong một chuyến không?
Nhiều người ghép hai nơi trong một chuyến hai ba ngày để đi các chùa Khmer, ngủ lại một đêm ở mỗi nơi. Đi như vậy đỡ mệt hơn so với cố đi cả hai trong một ngày, nhất là khi có người lớn tuổi.