Thất tịch là đêm mùng 7 tháng Bảy âm lịch, gắn với chuyện Ngưu Lang Chức Nữ mỗi năm gặp nhau một lần qua cầu ô thước. Với người Việt, đây vốn là một ngày của chuyện kể và câu hát hơn là một ngày lễ lớn. Vài năm gần đây, Thất tịch được người trẻ đón như một dịp cầu duyên: ăn chè đậu đỏ, đi chùa, đến những nơi có tiếng cầu duyên ở các thành phố. Ngày dương lịch của Thất tịch đổi theo từng năm, thường rơi vào khoảng cuối tháng Bảy đến tháng Tám dương lịch.
Bài này kể lại câu chuyện theo cách người Việt quen nghe, giải thích vì sao Thất tịch thành ngày đi chùa cầu duyên, so sánh độ đông với rằm và mùng một, nhắc chuyện mưa ngâu, mùa bão, và những lời mời trục lợi hay đi kèm dịp này. Bài không xem ngày tốt xấu và không hứa điều gì từ việc đi lễ đúng ngày.
Chuyện Ngưu Lang Chức Nữ theo cách người Việt kể
Chuyện có gốc từ Trung Hoa và có mặt ở nhiều nước Đông Á, mỗi nơi một dị bản. Bản quen thuộc ở Việt Nam kể rằng Chức Nữ là con gái Ngọc Hoàng, giỏi dệt vải; Ngưu Lang là chàng chăn trâu hiền lành. Hai người gặp nhau, thương nhau, nên vợ chồng rồi mải vui mà bỏ bê công việc, người không dệt, người không chăn. Ngọc Hoàng giận, bắt hai người ở hai bờ sông Ngân Hà, mỗi năm chỉ được gặp nhau một lần vào đêm mùng 7 tháng Bảy.
Sông rộng không có cầu, bầy quạ thương tình kết thành cầu cho hai người sang với nhau, gọi là cầu ô thước. Dân gian Việt còn kể thêm một chi tiết dí dỏm: sau mùa bắc cầu, quạ trụi lông đầu vì phải đội đá. Nước mắt ngày gặp và ngày chia tay của hai người rơi xuống thành những cơn mưa dầm tháng Bảy mà người Việt gọi là mưa ngâu, và cặp đôi trong chuyện được gọi thân mật là ông Ngâu bà Ngâu.
Câu chuyện đi vào ca dao, thơ ca, và đến nay vẫn là một trong những chuyện tình được nhắc nhiều nhất trong văn hoá Việt. Điều thú vị là chuyện không hẳn có hậu: hai người yêu nhau, nhưng cũng bị phạt vì quên bổn phận. Người xưa kể nó vừa như chuyện tình, vừa như lời nhắc về sự cân bằng.
Từ một chuyện kể đến ngày đi chùa của người trẻ
Ảnh hưởng của văn hoá Đông Á. Ở Trung Quốc, đêm Thất tịch từ lâu là dịp các cô gái xin khéo tay, rồi dần thành ngày lễ của đôi lứa. Hàn Quốc, Nhật Bản cũng có ngày lễ riêng từ cùng câu chuyện. Qua phim ảnh, mạng xã hội, những phong tục ấy đến với người trẻ Việt.
Chè đậu đỏ. Khoảng mười năm trở lại đây, nhiều bạn trẻ Việt ăn chè đậu đỏ vào ngày Thất tịch với mong muốn sớm có người thương. Đây là một nếp mới, vui, lan qua mạng xã hội; không phải phong tục cổ truyền của người Việt và cũng không có sách cổ nào ghi lại.
Đi chùa vào một ngày có ý nghĩa. Khi đã có một ngày gắn với chuyện tình, người trẻ chọn đi chùa, đi phủ vào ngày ấy để gửi điều mong. Những nơi có tiếng cầu duyên ở Hà Nội, TP.HCM vì thế đông bất thường vào dịp Thất tịch.
Một ngày để nói ra mong muốn. Với nhiều người, Thất tịch là dịp để thừa nhận với bạn bè, với chính mình rằng mình đang mong có người yêu, mà không bị coi là sến. Một bát chè, một buổi đi chùa cùng bạn là cách nói nhẹ nhàng.
Một dịp khác ngoài ngày 14 tháng Hai. Lễ tình nhân theo lịch phương Tây đã quen với người trẻ Việt, nhưng là ngày của những người đang có đôi. Thất tịch, với chuyện hai người xa cách mong gặp lại, lại được nhiều người độc thân coi là ngày của mình, ngày của sự chờ đợi và hy vọng.
Đến đâu vào dịp Thất tịch
Không có nơi nào gắn riêng với Thất tịch. Ở Việt Nam, không có ngôi chùa hay ngôi đền nào thờ Ngưu Lang Chức Nữ như một vị thần được nhiều người tìm đến. Người trẻ đi lễ ngày Thất tịch thường đến những nơi đã có tiếng cầu duyên sẵn, hoặc ngôi chùa quen gần nhà.
Ở Hà Nội. Phủ Tây Hồ bên Hồ Tây và chùa Hà ở khu Cầu Giấy là hai nơi người trẻ nhắc nhiều nhất. Cả hai rất đông vào tối Thất tịch, nhất là khi ngày này rơi vào cuối tuần; chùa Hà sân nhỏ nên càng chật.
Ở TP.HCM. Các chùa, hội quán người Hoa ở Chợ Lớn, chùa Ngọc Hoàng ở Đa Kao là những nơi người Sài Gòn hay ghé. Ở một số nơi của người Hoa, Thất tịch còn là dịp có nếp lễ riêng của cộng đồng; người khách nên đứng ngoài quan sát và hỏi trước khi làm theo.
Ngôi chùa gần nhà. Với nhiều người, một ngôi chùa yên tĩnh ở gần nơi mình sống là lựa chọn dễ chịu nhất: không chen, không phải gửi xe xa, có thể ngồi lại lâu. Lời mong gửi ở đâu cũng là lời mong của bạn.
Thất tịch, rằm, mùng một: ngày nào đông hơn
Nếu bạn định đi chùa cầu duyên vào dịp Thất tịch, nên biết ngày này đông thế nào so với những ngày đi lễ quen thuộc khác.
| Ngày | Ai đi nhiều | Mức đông ở nơi có tiếng cầu duyên | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Mùng 7 tháng Bảy âm lịch (Thất tịch) | Người trẻ, nhóm bạn, đôi lứa | Rất đông vào buổi tối, nhất là năm rơi vào cuối tuần | Đi buổi sáng, hoặc trước, sau một hai ngày |
| Rằm tháng Bảy (Vu Lan) | Mọi lứa tuổi, nhiều gia đình | Rất đông ở chùa vì lễ Vu Lan báo hiếu | Cầu duyên không hợp lắm vào ngày này; nhường không gian cho lễ Vu Lan |
| Mùng một, rằm hằng tháng | Người dân quanh vùng, người trẻ | Đông vừa đến rất đông tuỳ nơi | Chọn sáng sớm |
| Ngày thường giữa tuần | Ít người | Vắng | Dễ chịu nhất nếu không cần đúng ngày |
Thất tịch và rằm Vu Lan cách nhau chỉ tám ngày, cùng trong tháng Bảy âm lịch. Nhiều chùa bận chuẩn bị lễ Vu Lan, vì vậy người đến cầu duyên nên đi nhẹ nhàng, không làm phiền nhà chùa.
Mưa ngâu, mùa bão và chuyện đi lại
Tháng Bảy âm lịch thường trùng với giữa mùa mưa ở miền Bắc và đầu mùa mưa bão ở miền Trung. Mấy điều nên tính:
- Mưa ngâu ở Bắc Bộ: mưa dầm, mưa rào bất chợt, đường dễ ngập ở vài phố. Mang áo mưa, đi giày dép không trơn, tránh đỗ xe ở chỗ trũng.
- Miền Trung: từ khoảng tháng Tám, tháng Chín dương lịch đã có thể có áp thấp, bão. Theo dõi tin thời tiết nếu định đi xa.
- Nam Bộ: giữa mùa mưa, mưa rào buổi chiều; đi buổi sáng chắc hơn.
- Đi tối: đường trơn, đông, ánh sáng kém; đi xe chậm, đi theo nhóm và hẹn giờ về.
- Sân chùa trơn: sân gạch, bậc đá ướt rất trơn; người lớn tuổi đi cùng nên có người dìu.
Nếu thời tiết xấu, lùi chuyến đi sang một ngày khác. Không có lời truyền nào đáng để bạn đi giữa mưa bão.
Lời mời trục lợi quanh dịp Thất tịch
Ngày nào được nhiều người quan tâm thì cũng có người tìm cách kiếm tiền từ nó. Dịp Thất tịch, mạng xã hội thường xuất hiện các lời mời "làm lễ cầu duyên Thất tịch", "đặt lễ hộ tại chùa X", "buộc chỉ đỏ có thầy làm phép", "bùa hoà hợp", kèm hình ảnh đẹp và lời hứa hẹn có người yêu trong năm.
Những lời mời này không thuộc nếp đi lễ của người Việt và không do các chùa đứng ra. Chùa, phủ không có "gói cầu duyên" theo giá. Nếu ai đó đòi chuyển tiền trước để làm lễ hộ, hoặc nói bạn "có duyên âm" cần cắt, hãy dừng lại. Bạn mất tiền là phần nhẹ; phần nặng là nỗi lo vô cớ họ gieo vào.
Một kiểu khác hay gặp là quầy bán "chỉ đỏ Thất tịch", "vòng duyên" ở cổng chùa hoặc trên mạng với giá cao hơn hẳn món đồ thường. Nếu thích, bạn có thể mua một món làm kỷ niệm như mua một món quà nhỏ; điều cần tránh là trả thêm tiền cho lời hứa hẹn đi kèm nó.
Còn với những thứ vui và vô hại như nấu một nồi chè đậu đỏ, đi chùa cùng bạn, viết một điều mong vào sổ tay, bạn cứ làm nếu thấy thích. Chúng không hứa hẹn gì, nhưng giúp ngày Thất tịch có chút ý nghĩa riêng.
Nếu bạn có người thân lớn tuổi hay đọc tin trên mạng, dịp này cũng là lúc nên nhắc nhẹ họ về những lời mời kiểu trên. Cha mẹ lo cho con cái chưa lập gia đình thường dễ bị thuyết phục bởi các gói lễ hộ đắt tiền. Một cuộc trò chuyện trước Thất tịch, rằng chùa không bán gói cầu duyên và con không cần ai làm lễ hộ, có thể giúp cả nhà tránh được một khoản chi không cần thiết.
Một Thất tịch không nhất thiết phải đến chùa
Không đi chùa vẫn có nhiều cách đón ngày này cho có ý nghĩa, nhất là khi thời tiết xấu hoặc bạn không thích chỗ đông:
- Nấu chè đậu đỏ cùng bạn bè, như một cái cớ để gặp nhau và nói chuyện.
- Đọc lại chuyện Ngưu Lang Chức Nữ, tìm các dị bản ở Hàn Quốc, Nhật Bản để thấy một câu chuyện đi qua nhiều nền văn hoá ra sao.
- Nhận lời một buổi hẹn bạn bè giới thiệu, hoặc tham gia một hoạt động cộng đồng có nhiều người mới.
- Viết ra điều bạn thật sự tìm ở một người đồng hành, thay vì chỉ mong "có người yêu".
- Gọi cho một người bạn lâu rồi chưa gặp; duyên gặp gỡ đôi khi đến qua những vòng quen biết cũ.
- Nếu đang có đôi, dành một buổi tối cho nhau, kể cho nhau nghe chuyện ông Ngâu bà Ngâu.
Ngày nào trong năm cũng có thể là ngày gặp được người phù hợp. Thất tịch chỉ là một cái mốc dễ thương để nhắc mình mở lòng.
Câu hỏi thường gặp
Thất tịch là ngày nào?
Thất tịch là ngày mùng 7 tháng Bảy âm lịch, đêm Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau qua cầu ô thước theo truyện kể. Ngày dương lịch tương ứng thay đổi theo năm, thường rơi vào khoảng cuối tháng Bảy đến tháng Tám dương lịch; xem lịch âm của năm đó để biết chính xác.
Ăn chè đậu đỏ ngày Thất tịch có phải phong tục cổ của người Việt không?
Không. Đây là nếp mới lan rộng trong khoảng mười năm gần đây qua mạng xã hội, chịu ảnh hưởng văn hoá Đông Á. Nó vui và vô hại, nhưng không có sách cổ nào ghi là phong tục truyền thống của người Việt.
Mưa ngâu là gì?
Mưa ngâu là những cơn mưa dầm của tháng Bảy âm lịch ở miền Bắc. Dân gian gắn nó với chuyện Ngưu Lang Chức Nữ, coi đó là nước mắt của ông Ngâu bà Ngâu khi gặp và khi chia tay. Về khí hậu, đây là giữa mùa mưa của Bắc Bộ.
Đi chùa cầu duyên ngày Thất tịch có khác ngày thường không?
Về cách đi lễ thì không khác. Khác ở chỗ những nơi có tiếng cầu duyên rất đông vào tối Thất tịch. Nếu bạn muốn thong thả, đi buổi sáng hoặc trước, sau vài ngày; không có quy định nào nói phải đúng ngày.
Tháng Bảy âm lịch có nên đi chơi, đi lễ không?
Nhiều người có quan niệm kiêng tháng Bảy âm lịch, nhưng đây cũng là tháng có rằm Vu Lan, dịp người Việt đi chùa đông nhất trong năm. Đi hay không là lựa chọn của mỗi người; điều cần tính nhiều hơn là thời tiết mưa bão.
Có nên đặt lễ cầu duyên Thất tịch qua mạng không?
Không nên. Chùa, phủ không bán gói cầu duyên theo giá, và những lời mời đặt lễ hộ, làm phép chỉ đỏ, cắt duyên âm qua mạng thường là chuyện buôn bán. Nếu muốn, hãy tự đi lễ đơn giản hoặc đón ngày này theo cách riêng.