Khi ông bà, cha mẹ hai bên muốn đi cầu con cho vợ chồng trẻ, điều cần lo trước nhất là sức khoẻ của người lớn tuổi trên đường đi, rồi đến chuyện tránh bị ép chi tiền ở nơi đến, và cuối cùng là cách nói chuyện để tấm lòng của bố mẹ không biến thành áp lực cho con.
Trong rất nhiều gia đình Việt, người đi cầu tự không phải đôi vợ chồng mà là mẹ chồng, mẹ vợ, có khi cả bà nội, bà ngoại. Đó là tình thương có thật. Nhưng chuyến đi của người lớn tuổi đến những nơi phải leo núi, đi đò, chen hội cũng có những rủi ro riêng, và những câu hỏi "đã có tin gì chưa" sau mỗi chuyến về có thể làm con cái khó xử. Bài này viết cho cả hai phía: cha mẹ muốn đi và con cái muốn đỡ cho cha mẹ.
Vì sao cha mẹ hay đi cầu thay
Với thế hệ trước, chuyện con cái nối dõi là việc lớn của cả họ, không riêng của đôi vợ chồng. Khi con chậm có con, cha mẹ thường thấy mình phải làm một điều gì đó. Đi lễ là việc họ quen, việc họ làm được, nên họ làm với tất cả tấm lòng.
Cha mẹ cũng thường có nhiều thời gian hơn con cái, quen các hội người cao tuổi, các nhóm bạn hay rủ nhau đi lễ. Một chuyến đi chùa Hương, đi đền phủ xa có khi được lên kế hoạch từ đầu năm, và lời cầu cho con cháu tự nhiên được gửi theo.
Hiểu điều đó, con cái sẽ bớt cảm giác bị can thiệp. Còn cha mẹ, nếu hiểu rằng con mình đang chịu nhiều áp lực từ chuyện khám chữa, cũng sẽ biết cách đi lễ mà không vô tình làm con nặng lòng thêm. Hai phía nhìn nhau như những người cùng mong một điều, chứ không phải bên giục, bên né.
Chọn nơi đi cho người lớn tuổi
Không cần đi những nơi xa, khó đi mới trọn ý. Bảng gợi ý theo sức khoẻ thường gặp ở người cao tuổi; với người có bệnh mạn tính, hỏi bác sĩ trước chuyến đi xa.
| Sức khoẻ | Nơi hợp | Nên tránh |
|---|---|---|
| Còn khoẻ, đi bộ tốt | Các quần thể lớn như chùa Hương ngoài mùa hội, có đi cáp treo | Leo bộ cả chặng dài, đi giữa trưa |
| Đau khớp gối, khó leo bậc | Đền, phủ, chùa trong thành phố hoặc ở đồng bằng, ít bậc | Hang động, núi, bậc đá dốc |
| Huyết áp, tim mạch không ổn định | Nơi gần nhà, đi ngắn, có chỗ ngồi nghỉ | Chen hội, nắng nóng, gian thờ kín nhiều khói |
| Đi lại khó, dùng gậy hoặc xe lăn | Nơi có lối đi bằng, gần bãi xe; hỏi trước ban quản lý về lối vào | Nơi phải đi đò, lên xuống thuyền |
Mùa đông miền Bắc lạnh và mùa hè nắng gắt đều không hợp cho người già đi xa nhiều giờ. Những tháng mát, ngoài mùa hội, là lúc đi nhẹ nhàng nhất.
Những nơi cầu tự quen thuộc nhìn từ sức người lớn tuổi
Cha mẹ thường nhắm đến những nơi đã nghe tiếng từ lâu. Mỗi nơi có một đoạn đường khó riêng mà con cái nên biết trước để dặn bố mẹ, hoặc gợi ý một phương án nhẹ hơn mà vẫn trọn ý.
| Nơi đến | Đoạn khó với người già | Cách đi nhẹ hơn |
|---|---|---|
| Động Hương Tích, chùa Hương (Hà Nội) | Đò trên suối Yến hàng giờ, bậc đá dài dẫn xuống lòng động ẩm và trơn | Đi cáp treo, đi ngoài mùa hội; người yếu dừng ở chùa Thiên Trù |
| Phủ Dầy (nay thuộc Ninh Bình) | Quãng xe dài từ các tỉnh, khu di tích rộng phải đi bộ giữa các phủ | Đi ngày thường, chia chặng, không gộp quá nhiều điểm trong ngày |
| Phủ Tây Hồ (Hà Nội) | Rất đông vào rằm, mùng một, lối vào hẹp, chen lấn | Đi sáng ngày thường, có người đi kèm giữ đồ |
| Chùa Ngọc Hoàng (TP.HCM) | Gian thờ hẹp, nhiều khói hương, nóng | Đi sớm, đứng gần cửa, người hen suyễn hạn chế ở lâu trong gian |
| Hội quán, chùa cổ ở Hội An (Đà Nẵng) | Nắng gắt mùa hè, mưa bão cuối năm, phố cổ đông buổi tối | Đi sáng sớm, chọn tháng khô ráo, có chỗ nghỉ giữa các điểm |
Với người cao tuổi, một ngôi chùa gần nhà có ban thờ Quan Âm hay Bà Mụ cũng là nơi gửi lòng trọn vẹn. Con cái có thể gợi ý điều đó như một lựa chọn chính đáng, không phải phương án "đỡ hơn không".
Chuyến đi của hội người cao tuổi và tour tâm linh: những điều cần để ý
Nhiều cụ đi lễ theo đoàn: hội người cao tuổi của phường, nhóm bạn, hoặc tour do một đơn vị tổ chức. Đi đoàn vui và đỡ lo đường xá, nhưng cũng có vài điều con cái nên hỏi giúp bố mẹ:
- Lịch trình bao nhiêu điểm trong một ngày. Tour gộp năm sáu điểm một ngày rất mệt với người già; nên chọn chuyến ít điểm, có giờ nghỉ.
- Xe đi bao nhiêu giờ và có điểm dừng không. Người già cần dừng nghỉ, đi vệ sinh, vận động chân sau mỗi chặng.
- Có mục "làm lễ cầu con", "dâng sớ" kèm phí riêng không. Những khoản này thường không cần và có khi rất cao; bố mẹ có thể từ chối mà vẫn đi lễ trọn vẹn.
- Tour có hứa hẹn kết quả không. Tour quảng cáo "cầu là được", "nhiều người đã có tin vui" là dấu hiệu nên tránh.
- Ai là người liên lạc khi có chuyện. Ghi sẵn số của trưởng đoàn và của con cái vào điện thoại, vào một mảnh giấy trong túi bố mẹ.
- Thuốc thường dùng của bố mẹ. Mang đủ cho cả chuyến, cộng thêm một ngày phòng khi về muộn.
Nếu có điều kiện, một người con đi cùng bố mẹ là cách giúp được nhiều nhất: lo đường xá, đỡ lúc leo bậc, và đứng ra từ chối giúp những lời mời chào khó nói.
Chuẩn bị cho bố mẹ trước ngày đi
Phần lớn sự cố của người già trên đường đi lễ đến từ những thứ nhỏ: quên thuốc, giày trơn, điện thoại hết pin, không ai biết các cụ đang ở đâu. Con cái chỉ cần dành một buổi tối trước ngày đi để kiểm cùng bố mẹ:
- Hỏi lịch trình cụ thể. Đi đâu, mấy giờ xe chạy, mấy giờ về, đi với ai. Ghi lại để biết mà gọi hỏi thăm.
- Kiểm thuốc. Thuốc huyết áp, tiểu đường, xương khớp đủ cho cả chuyến và thêm một ngày; để một phần trong túi áo, một phần trong túi xách.
- Chọn giày và áo. Giày đế bám, đã đi quen, không dùng giày mới; áo dài tay kín đáo, thêm áo khoác mỏng và mũ rộng vành.
- Sạc đầy điện thoại. Lưu sẵn số của con cái và trưởng đoàn; với cụ không quen dùng, ghi số ra một mảnh giấy bỏ trong ví.
- Chuẩn bị tiền lẻ vừa đủ. Đủ cho gửi xe, đò, ăn uống và công đức vừa phải; phần còn lại để ở nhà.
- Dặn một câu về sức khoẻ. Mệt, chóng mặt, tức ngực thì dừng lại ngồi nghỉ và gọi người đi cùng, không cố leo cho xong.
Sau chuyến đi, một cuộc gọi buổi tối hỏi bố mẹ đã về đến nhà chưa, có mệt không, là việc nhỏ nhưng các cụ thường nhớ lâu hơn bất kỳ món quà nào.
Tránh bị ép chi tiền ở nơi đến
Người già dễ bị nhắm đến. Ở những nơi đông khách, người bán lễ, người tự xưng "thầy" thường nhắm vào người lớn tuổi đi một mình hoặc đi theo nhóm bạn, vì nghĩ các cụ ngại từ chối.
Thống nhất trước một khoản mang theo. Con cái nên bàn nhẹ nhàng với bố mẹ về số tiền mang theo, đủ cho gửi xe, ăn uống, lễ vật vừa phải và công đức vào hòm. Mang ít tiền mặt là cách tự vệ đơn giản.
Một câu từ chối quen miệng. Câu như "nhà mình sắm lễ rồi, cảm ơn" là đủ; nếu ngại, chỉ cần lắc đầu và đi tiếp. Không ai bắt buộc được người đi lễ phải mua gì.
Nếu đã lỡ chi nhiều. Đừng trách bố mẹ. Hỏi lại xem chuyện xảy ra ở đâu, như thế nào; nếu có dấu hiệu lừa đảo, có thể phản ánh với ban quản lý di tích hoặc chính quyền địa phương nơi đó.
Con cái nói gì với bố mẹ để chuyến đi không thành áp lực
Điều nhiều vợ chồng trẻ thấy khó nhất không phải chuyến đi, mà là những gì đi kèm: câu hỏi "đã có tin gì chưa" sau mỗi chuyến, lời khuyên đi thêm chỗ này chỗ kia, có khi là lời trách khéo. Người con dâu thường nghe nhiều nhất, và cũng khó đáp nhất.
Một cuộc nói chuyện thẳng thắn, nhẹ nhàng thường giúp được nhiều. Người con ruột, chứ không phải con dâu hay con rể, nên là người mở lời với bố mẹ mình. Nội dung có thể đơn giản: cảm ơn bố mẹ đã lo, cho bố mẹ biết hai vợ chồng đang được bác sĩ theo dõi, và xin bố mẹ đừng hỏi dồn, vì mỗi lần như vậy cả hai đều buồn.
Có thể mời bố mẹ cùng tham gia theo cách khác: cùng đi một chuyến gần, nhẹ nhàng, cả nhà vui vẻ; hoặc nhờ bố mẹ giúp những việc cụ thể như nấu ăn trong những ngày người vợ điều trị mệt. Nhiều cụ khi thấy mình có ích theo cách thiết thực sẽ bớt nhu cầu đi lễ dồn dập.
Và nếu bố mẹ vẫn muốn đi, cứ để các cụ đi, chỉ nhờ các cụ giữ sức. Tấm lòng của cha mẹ là điều đáng quý; điều cần điều chỉnh chỉ là cách nó được bày tỏ.
Khi bố mẹ đi lễ về: đón nhận cho nhẹ nhàng
Sau chuyến đi, bố mẹ thường muốn kể: đi đâu, gặp ai, cầu thế nào, có khi mang về một gói lộc, một lá bùa, một chai nước. Con cái có thể đón nhận tấm lòng ấy mà không cần làm theo mọi lời dặn kèm theo.
Lộc như bánh kẹo, hoa quả thì cả nhà cùng ăn cho vui. Những thứ như nước "lấy ở giếng chùa", thuốc "thầy cho" thì nhẹ nhàng cất đi, không dùng nếu không rõ nguồn gốc, nhất là khi người vợ đang dùng thuốc điều trị. Con cái có thể khéo léo thưa rằng bác sĩ dặn không dùng thêm gì ngoài đơn.
Điều quan trọng nhất là cảm ơn. Một chuyến đi xa với người già là một chuyến đi vất vả. Ghi nhận công sức ấy, hỏi thăm sức khoẻ của bố mẹ sau chuyến đi, là cách để cả nhà gần nhau hơn trong những tháng ngày chờ đợi, bất kể kết quả cuối cùng ra sao.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ đi cầu con thay có "được" như vợ chồng tự đi không?
Theo quan niệm dân gian, lời cầu của cha mẹ cho con là tấm lòng, không có quy định nào nói phải chính người mong con đi. Điều quan trọng hơn là chuyến đi an toàn cho người lớn tuổi và không thành áp lực cho con cái.
Bố mẹ có nên đi tour tâm linh trọn gói để cầu con cho con không?
Có thể đi nếu lịch trình nhẹ, ít điểm, có giờ nghỉ và không bán kèm lễ đắt tiền. Tour hứa hẹn kết quả hay gộp quá nhiều điểm trong một ngày nên tránh.
Làm sao để bố mẹ bớt hỏi dồn chuyện con cái?
Người con ruột nên trực tiếp nói với bố mẹ mình, nhẹ nhàng cho biết hai vợ chồng đang được bác sĩ theo dõi và mỗi lần bị hỏi đều buồn. Mời bố mẹ giúp những việc cụ thể cũng giúp các cụ yên tâm hơn.
Mẹ chồng mang nước giếng chùa về bảo uống thì nên làm sao?
Có thể cảm ơn và nhẹ nhàng giải thích rằng bác sĩ dặn không dùng thêm gì ngoài đơn trong thời gian điều trị. Nước chưa qua xử lý cũng có nguy cơ gây bệnh, nên không uống là lựa chọn an toàn.
Người già có bệnh tim mạch có nên đi chùa Hương không?
Nên hỏi bác sĩ trước. Nếu đi, chọn ngày vắng, đi cáp treo thay vì leo bộ, có người đi kèm, mang đủ thuốc. Có thể dừng ở chùa Ngoài thay vì vào động, vẫn trọn ý.
Có nên để bố mẹ đi lễ một mình không?
Nếu bố mẹ còn khoẻ và đi những nơi quen, gần nhà thì được. Với những nơi xa, phải leo núi hay đi đò, nên có người đi cùng hoặc đi theo đoàn có người lo liệu.