Ở TP.HCM, nơi được nhắc nhiều nhất khi nói chuyện cầu con là chùa Ngọc Hoàng (Phước Hải tự) ở khu Đa Kao cũ, với gian thờ Kim Hoa Thánh Mẫu và các Bà Mụ. Rộng ra Nam Bộ, người mong con thường tìm đến các miếu Bà, các hội quán người Hoa ở Chợ Lớn và những ban thờ "Bà Mẹ Sanh" trong chùa, đình, miếu ở khắp các tỉnh miền Tây.
Nam Bộ có nếp tín ngưỡng phóng khoáng, pha trộn giữa người Việt, người Hoa và người Khmer, nên chuyện cầu con ở đây cũng mang dáng riêng: ít nghi thức rườm rà, nhiều sự gần gũi. Bài kể gốc tích các nơi ở mức người đi lễ cần biết, cách đi trong cái nắng và mưa phương Nam, và vài điều nên giữ để chuyến đi nhẹ lòng.
Chùa Ngọc Hoàng và gian thờ Kim Hoa Thánh Mẫu
Chùa Ngọc Hoàng, tên chữ là Phước Hải tự, do cộng đồng người Hoa gốc Quảng Đông lập từ đầu thế kỷ XX theo các tư liệu phổ biến. Dù dân gian gọi là chùa, nơi này thờ nhiều vị thần trong tín ngưỡng dân gian Trung Hoa, đứng đầu là Ngọc Hoàng, bên cạnh các vị Phật và Bồ Tát. Đây là kiểu không gian thờ tự pha trộn rất thường gặp ở các nơi thờ của người Hoa.
Gian thờ Kim Hoa Thánh Mẫu, còn gọi Kim Hoa nương nương, cùng các Bà Mụ là chỗ người mong con dừng lại lâu nhất. Tương truyền Kim Hoa là một người con gái ở vùng Quảng Châu, sau khi mất được dân gian tôn làm vị nữ thần phù hộ phụ nữ sinh nở. Các tượng Bà Mụ quanh Thánh Mẫu, mỗi Bà một dáng, gợi đúng hình ảnh "mười hai Bà chia nhau chăm một đứa trẻ" trong lời kể dân gian.
Chùa nằm giữa khu phố đông, sân nhỏ, gian thờ không rộng. Khói hương nhiều, ánh sáng bên trong khá tối. Đi vào buổi sáng sớm ngày thường là lúc dễ chịu nhất; ngày rằm, mùng một và dịp Tết khách rất đông, có lúc phải xếp hàng chờ dâng hương. Giờ mở cửa và quy định chụp ảnh nên hỏi người trông giữ tại chỗ.
Những kiểu nơi khác ở Nam Bộ người ta tìm đến
Ngoài chùa Ngọc Hoàng, người Nam Bộ còn nhiều nơi gửi gắm chuyện con cái. Mỗi kiểu nơi có cách thờ riêng:
- Ban thờ Bà Mẹ Sanh trong chùa, đình, miếu: miền Nam quen gọi các Bà Mụ là "Bà Mẹ Sanh". Có nơi đặt ban thờ ở gian bên, có nơi là một miếu nhỏ trong khuôn viên. Hỏi người trông giữ là cách nhanh nhất để tìm.
- Hội quán người Hoa ở Chợ Lớn: mỗi hội quán thờ vị thần chính riêng, thường có các gian phụ thờ các vị nữ thần lo chuyện sinh nở và trẻ nhỏ. Hội quán là nơi sinh hoạt của cộng đồng, đến như một người khách.
- Miếu Bà trong xóm: miếu nhỏ thờ Bà Ngũ Hành, Bà Thủy, Bà Chúa Xứ hay các vị nữ thần địa phương. Người trong xóm có khi cầu chuyện con cái ở ngay miếu Bà gần nhà, không cần đi xa.
- Chùa có tượng Quan Âm: nhiều chùa Nam Bộ có tượng Quan Âm đứng ngoài sân hướng ra đường hoặc ra sông, là nơi người ta dừng lại cầu bình an và cầu con.
- Các trung tâm tín ngưỡng lớn của vùng như miếu Bà Chúa Xứ núi Sam (An Giang) hay chùa Bà Thiên Hậu ở Thủ Dầu Một (nay thuộc TP.HCM) chủ yếu gắn với cầu an, cầu tài và lễ hội đầu năm; người cầu con cũng có đến, nhưng đó không phải điều cầu chính ở những nơi này.
Không có nơi nào được coi là "chuyên" cầu con hơn nơi nào. Với người Nam Bộ, một miếu Bà đầu xóm có khi gần gũi hơn mọi danh tích xa.
Đi lễ trong nắng và mưa phương Nam
Nam Bộ có hai mùa rõ rệt. Chọn mùa và giờ đi ảnh hưởng nhiều đến sức của người vợ đang điều trị hay cha mẹ lớn tuổi.
| Thời điểm | Thời tiết thường gặp | Gợi ý |
|---|---|---|
| Mùa khô (khoảng tháng 12 – tháng 4 dương lịch) | Nắng nóng, nhất là tháng 3 – tháng 4; ít mưa | Đi sáng sớm, nghỉ trưa trong nhà; mang nước, nón rộng vành |
| Mùa mưa (khoảng tháng 5 – tháng 11 dương lịch) | Chiều hay có mưa rào, có lúc ngập cục bộ ở đô thị | Đi buổi sáng, mang áo mưa; tránh giờ tan tầm chiều mưa |
| Dịp Tết và rằm tháng Giêng | Thời tiết dễ chịu nhưng nơi thờ tự rất đông | Không hợp người cần yên tĩnh; dời sang sau rằm |
| Ngày rằm, mùng một hằng tháng | Đông hơn ngày thường rõ rệt | Nếu muốn đi đúng ngày, đến từ sớm |
Thời tiết từng năm có thể khác; xem dự báo vài ngày trước chuyến đi. Với các nơi trong khu phố đông như chùa Ngọc Hoàng hay hội quán Chợ Lớn, gửi xe ở chỗ có vé rõ ràng, không đỗ trước cổng gây cản lối.
Một buổi sáng cầu con ở trung tâm TP.HCM
Nếu bạn ở TP.HCM hoặc ghé thành phố vài ngày, một buổi sáng thong thả có thể như sau:
- Đi sớm, đến chùa Ngọc Hoàng khi khách còn thưa. Ăn sáng nhẹ trước khi vào, vì trong gian thờ khói hương nhiều, bụng đói dễ choáng.
- Dâng hương ở ban thờ chính trước, theo cách người trông giữ chỉ dẫn; sau đó vào gian thờ Kim Hoa Thánh Mẫu và các Bà Mụ.
- Đứng lễ ở khoảng cách vừa phải, nhường chỗ cho người phía sau khi đông. Không chạm tay vào tượng, không đặt tiền lên tượng.
- Ra sân ngồi nghỉ một lúc nếu thấy ngột ngạt. Người đang mang thai hay người lớn tuổi không nên đứng lâu trong gian kín nhiều khói.
- Nếu còn sức, đi tiếp sang một hội quán ở Chợ Lớn, coi như một chuyến tìm hiểu văn hoá người Hoa ở Sài Gòn; nếu mệt, về nghỉ, không cần đi thêm.
- Ghi lại cảm nhận của hai vợ chồng sau chuyến đi; nhiều người thấy việc kể cho nhau nghe quan trọng hơn bản thân nghi lễ.
Bài không nêu giờ mở cửa hay quy định cụ thể vì những điều này có thể thay đổi. Hỏi người trông giữ hoặc ban quản lý tại chỗ là cách chắc chắn nhất.
Lần đầu vào nơi thờ của người Hoa: vài điều lạ mắt
Người từ miền Bắc vào thường bỡ ngỡ khi bước vào chùa, hội quán của người Hoa. Trên trần nhiều nơi treo những vòng nhang xoắn lớn, cháy chậm trong nhiều ngày; dưới sân có lư hương đồng lớn, có nơi có lò đốt vàng mã riêng. Không gian chia thành nhiều gian, mỗi gian một vị, và người trong cộng đồng có thứ tự dâng hương quen thuộc từ ngoài vào trong.
Bạn không cần thuộc thứ tự ấy. Cứ đứng quan sát một lúc, đi theo hướng của người đến trước, hoặc hỏi người trông giữ. Ở nhiều nơi, hương được bán ngay tại chỗ, kèm hướng dẫn cắm vào lư nào. Làm theo đúng hướng dẫn ấy vừa lịch sự vừa giúp giữ an toàn cháy nổ cho công trình gỗ cổ.
Một điều nhỏ nữa: người Hoa có nếp đặt hoa quả, bánh trái theo số lẻ hay số chẵn tuỳ dịp, tuỳ nhóm. Khách vãng lai không cần bận tâm; mang lễ đơn giản hoặc không mang lễ đều không bị coi là thiếu lễ. Điều được coi trọng hơn là giữ yên lặng, không chen lấn và không tự ý di chuyển đồ thờ.
Giữ cho chuyến đi gọn và tỉnh
Không mua "bùa cầu con". Quanh các nơi đông khách có người bán đồ được giới thiệu là giúp có con. Không có vật nào làm được điều đó; nếu muốn mua một món làm kỷ niệm, mua như một món đồ, không vì lời hứa.
Không thả vật nuôi vào hồ của chùa khi chưa hỏi. Tục phóng sinh có ở nhiều nơi, nhưng thả bừa rùa, cá vào hồ nhỏ dễ làm chúng chết và làm bẩn nước. Hỏi người trông giữ trước khi làm bất cứ điều gì như vậy.
Song song với khám hiếm muộn. TP.HCM có nhiều cơ sở khám hiếm muộn; chuyến đi chùa không thay việc khám cho cả hai vợ chồng. Nếu đang điều trị, hỏi bác sĩ trước khi đi trong nắng nóng hay đứng lâu.
Cẩn thận với người tự xưng "thầy" ở cổng. Ở các nơi đông khách có thể gặp người mời xem quẻ, làm lễ "xin con" với giá cao, hứa hẹn kết quả. Các nơi thờ tự không có dịch vụ nào như vậy; một lời từ chối lịch sự là đủ, và nếu bị đeo bám có thể báo người trông giữ.
Không phân biệt trai gái. Lời cầu con khoẻ, mẹ an là đủ. Áp lực sinh con trai từng nặng ở nhiều gia đình; một chuyến đi cầu tự không nên làm nặng thêm.
Nếp Nam Bộ: cầu con nhẹ nhàng, ở gần nhà
Điều dễ thấy ở Nam Bộ là người ta không đặt nặng chuyện đi xa. Nhiều bà mẹ ở miền Tây chỉ đến miếu Bà đầu xóm, thắp nén hương, nói vài câu như nói với người quen, rồi về lo việc nhà. Cách cầu ấy giản dị mà bền, vì nó gắn với đời sống hằng ngày thay vì một chuyến đi lớn.
Trong nhiều gia đình Nam Bộ, khi đã có con, người ta cúng Bà Mẹ Sanh vào lúc đầy tháng, thôi nôi; mâm lễ thường có nhiều phần nhỏ, chi tiết thuộc chuyên mục khác. Sợi chỉ nối từ lúc mong con đến lúc con tròn một tuổi cho thấy Bà Mẹ Sanh là hình tượng đi cùng cả hành trình làm cha mẹ.
Nếu bạn là người miền khác đến sống ở TP.HCM và đang mong con, những nơi như chùa Ngọc Hoàng là một chuyến đi tìm hiểu văn hoá thú vị, nhưng miếu nhỏ gần chỗ ở cũng là một lựa chọn. Hỏi hàng xóm lớn tuổi, bạn sẽ được chỉ đường và đôi khi được nghe cả những câu chuyện động viên rất thật. Sự gần gũi ấy, chứ không phải độ nổi tiếng của nơi đến, mới là thứ giúp nhiều người đi qua những năm chờ con.
Câu hỏi thường gặp
Chùa Ngọc Hoàng có phải chùa Phật giáo không?
Dân gian gọi là chùa, nhưng nơi này thờ nhiều vị thần trong tín ngưỡng dân gian Trung Hoa, đứng đầu là Ngọc Hoàng, cùng các vị Phật và Bồ Tát. Đây là kiểu không gian thờ tự pha trộn của cộng đồng người Hoa.
Kim Hoa Thánh Mẫu là ai?
Theo tín ngưỡng của người Hoa gốc Quảng Đông, Kim Hoa là vị nữ thần phù hộ phụ nữ sinh nở, tương truyền vốn là một người con gái ở vùng Quảng Châu. Ở chùa Ngọc Hoàng, bà được thờ cùng các Bà Mụ.
Bà Mẹ Sanh là ai?
Đó là cách gọi của người Nam Bộ dành cho các Bà Mụ, những vị nữ thần được tin là nặn hình hài và chăm đứa trẻ từ trong bụng mẹ đến khi biết đi. Ban thờ Bà Mẹ Sanh có ở nhiều chùa, đình, miếu.
Đi chùa Ngọc Hoàng cầu con có cần mang lễ không?
Không bắt buộc. Nhiều người chỉ dâng hương; một số mang hoa quả. Khói hương trong gian thờ đã nhiều, dùng ít hương cũng là cách giữ không khí cho người khác.
Mùa mưa có nên đi lễ cầu con ở Sài Gòn không?
Vẫn đi được, nhất là buổi sáng khi trời thường ít mưa hơn buổi chiều. Mang áo mưa, tránh giờ tan tầm, và để người lớn tuổi hay người đang mang thai ở nhà nếu đường ngập.
Có cần nhờ người dẫn đường hay làm lễ hộ không?
Không cần. Các nơi thờ tự đều có người trông giữ chỉ dẫn miễn phí. Người lạ tự xưng dẫn lối cầu con rồi xin tiền là dịch vụ nên tránh.