Muốn chụp ảnh cưới, ảnh áo dài, ảnh kỷ yếu ở đền chùa cổ hay khu di tích, việc đầu tiên là hỏi ban quản lý di tích hoặc nhà chùa xem có được chụp không, chụp ở khu vực nào, giờ nào và có quy định gì đi kèm. Khi chụp, không trèo, ngồi, tựa lên di vật, không bày đạo cụ lên ban thờ, không dùng khói màu, pháo giấy, hạn chế đèn flash vào đồ sơn son thếp vàng, và không chiếm lối đi của người đang lễ.
Bài viết cho cặp đôi sắp chụp ảnh cưới, nhóm bạn muốn chụp ảnh áo dài dịp Tết, lớp học chụp kỷ yếu và thợ ảnh. Mục tiêu là có bộ ảnh đẹp mà không làm phiền người đi lễ, không làm hại di vật và không để lại cảm giác khó chịu cho nơi mình vừa mượn làm phông nền.
Vì sao đền chùa cổ thành phông nền được ưa chuộng
Mái ngói rêu phong, tường gạch cũ, cột gỗ lim, sân lát gạch, hồ sen, gốc đa: những thứ mà thời gian mới tạo ra được, phim trường không dựng lại được. Ảnh áo dài, ảnh cưới phong cách cổ điển đặt trong khung cảnh ấy có chiều sâu và màu sắc tự nhiên, nên từ nhiều năm nay các ngôi chùa, đình làng, đền cổ ở Bắc Ninh, Hà Nội, Huế, Hội An và nhiều nơi khác thường có người đến chụp.
Nhưng chính vẻ cổ kính ấy lại dễ tổn thương. Lan can đá đã chịu mưa nắng mấy trăm năm, bậc thềm gạch đã mòn, cánh cửa gỗ sơn son đã bong lớp. Một buổi chụp kéo dài nhiều giờ, có người trèo lên để tìm góc, có đạo cụ kê lên bậc, có đèn chiếu liên tục, tác động lên di tích nhiều hơn một lượt khách tham quan bình thường.
Và trước hết, đó là nơi thờ tự đang được dùng. Người đến lễ có thể đang mang một nỗi lo, một lời cầu cho người thân ốm, một ngày giỗ. Một ê kíp ảnh cưới cười nói, chỉ đạo tạo dáng ngay trước cửa điện có thể làm người khác thấy nặng lòng. Giữ được tinh thần ấy thì những việc cụ thể bên dưới sẽ tự nhiên dễ làm hơn.
Xin phép trước khi chụp
Mỗi di tích có cách quản lý khác nhau: có nơi thuộc ban quản lý nhà nước, có nơi do nhà chùa trực tiếp trông coi, có đình làng do ban khánh tiết của làng quản. Các bước dưới đây giúp bạn hỏi đúng người, đúng việc.
- Tìm hiểu nơi đến do ai quản lý: ban quản lý di tích, nhà chùa hay ban khánh tiết, thường có thông tin ở nhà đón khách hoặc nội quy niêm yết ở cổng.
- Liên hệ trước vài ngày, nói rõ loại ảnh (cưới, áo dài, kỷ yếu, quảng cáo sản phẩm), số người trong ê kíp, thiết bị mang theo, ngày giờ dự kiến.
- Hỏi rõ khu vực được chụp và khu vực không được chụp; nhiều nơi không cho chụp bên trong điện thờ, hậu cung, khu tháp mộ.
- Hỏi về phí, nếu có; nhiều nơi có quy định thu phí cho chụp ảnh thương mại, mức cụ thể do từng nơi quy định và có thể đổi.
- Hỏi về giờ phù hợp: nhiều nơi chỉ cho chụp vào ngày thường, tránh mùng một, ngày rằm, ngày lễ lớn, ngày giỗ.
- Khi đến nơi, gặp người trực để chào và báo đã có hẹn, đi theo chỉ dẫn của họ trong suốt buổi.
Chụp ảnh thương mại, chụp quảng cáo sản phẩm, quay phim có nhiều thiết bị thường cần giấy phép rõ ràng hơn chụp ảnh cá nhân. Nếu bạn là thợ ảnh nhận việc, đừng để khách hàng đứng ra xin phép thay mình; người cầm máy là người chịu trách nhiệm về những gì diễn ra trong buổi chụp.
Những việc không làm khi chụp ở di tích
Không trèo, ngồi, tựa lên di vật. Rồng đá, nghê đá, bia, lan can, bậc thềm cổ, bệ tượng không phải ghế hay đạo cụ. Đá cổ có thể đã nứt ngầm bên trong, chỉ một lần tì người là sứt mép. Nếu cần tư thế ngồi, mang theo ghế nhỏ của mình hoặc hỏi người trực chỗ được ngồi.
Không bày đạo cụ lên ban thờ, bát hương, đồ thờ. Ban thờ không phải chỗ đặt hoa cưới, túi xách, máy ảnh. Đồ thờ như đỉnh đồng, hạc, kiệu càng không được dịch chuyển để lấy khung hình.
Không dùng khói màu, pháo giấy, pháo kim tuyến. Khói màu bám vào tường vôi, gỗ sơn; kim tuyến rơi vào kẽ gạch, khe ngói, gần như không nhặt hết. Ở nơi có cây cổ thụ và hương khói, khói màu còn là một nguồn lửa không cần thiết.
Hạn chế đèn flash vào đồ sơn son thếp vàng, tranh vẽ. Nhiều bảo tàng và di tích không cho dùng đèn flash trong khu trưng bày vì ánh sáng mạnh lặp lại được coi là một yếu tố làm phai màu theo thời gian, và vì nó làm phiền người khác. Trong điện thờ thì gần như luôn nên tắt flash.
Không chắn lối đi, không chiếm bậc lên điện. Người đi lễ cần lối đi thông, nhất là người già. Khi có người đến, ê kíp dừng lại nhường đường, chụp tiếp sau khi họ đã qua.
Không tạo dáng phản cảm trước nơi thờ. Hôn nhau trước cửa điện, quay lưng vào ban thờ, nằm trên sân trước điện là những dáng nhiều người thấy không phải phép. Một góc vườn chùa, một hiên đình bên cạnh thường cho ảnh đẹp không kém mà không làm ai khó chịu.
Chọn giờ, chọn góc để có ảnh đẹp mà không làm phiền ai
Giờ đẹp cho ảnh và giờ vắng người đi lễ thường trùng nhau: sáng sớm ngày thường, khi nắng còn xiên và mềm, hoặc chiều muộn khi khách đã về. Tránh mùng một, ngày rằm, những ngày vía, ngày giỗ của di tích và các dịp lễ lớn, vì đó là lúc nơi này thuộc về người đi lễ. Hỏi người trực về lịch sinh hoạt của chùa, giờ tụng kinh, giờ đóng cửa để sắp buổi chụp không chồng chéo.
Về góc chụp, những khung hình đẹp nhất ở di tích thường nằm ở chỗ ít liên quan đến nghi lễ: hành lang, hiên bên, cổng phụ, hồ sen, vườn tháp nhìn từ xa, hàng cau, giếng làng. Những chỗ này vừa giàu chất liệu cổ, vừa không chắn lối vào điện, lại giúp ảnh có chiều sâu với các lớp mái phía sau. Ảnh chụp từ xa với người nhỏ trong khung hình thường nói về di tích nhiều hơn ảnh chụp cận.
Cũng nên tính đến những người khác trong khung hình. Người đang lễ, các vị sư, người trông coi không phải là phông nền; tránh chụp rõ mặt họ khi chưa hỏi. Nếu cần một khung hình không có người, kiên nhẫn chờ một lúc thay vì nhờ người khác tránh ra, nhất là khi họ đang lễ.
Trang phục và cách cư xử của cả ê kíp
Áo dài, áo tấc, áo nhật bình, những trang phục truyền thống nói chung rất hợp với không gian đền chùa và ít khi gây khó chịu. Với ảnh cưới phong cách hiện đại, váy cưới hở vai, hở lưng nhiều, nên hỏi nơi đến có quy định trang phục không; nhiều chùa yêu cầu khách trong khu vực điện thờ ăn mặc kín đáo. Có thể mang theo khăn choàng, áo khoác mỏng để mặc khi đi qua khu vực thờ tự.
Ê kíp thường gồm cô dâu chú rể, thợ ảnh, trợ lý, người trang điểm, đôi khi cả bạn bè đi cùng. Mỗi người nên biết khu vực được chụp, nói khẽ, không gọi to qua sân, không bật nhạc để tạo không khí. Đồ trang điểm, quần áo thay ra gom gọn một chỗ được phép, không trải ra hiên đình hay bậc chùa.
Ăn uống trong buổi chụp nên ra ngoài khu vực di tích. Hộp cơm, chai nước, giấy lau trang điểm, kẹp tóc rơi vãi là những thứ hay bị bỏ lại sau buổi chụp. Trước khi về, một người trong ê kíp đi một vòng nhìn lại chỗ đã chụp. Và đừng quên cảm ơn người trực, người trông coi; chính họ là người quyết định lần sau nơi này có còn cho người khác đến chụp hay không.
Đăng ảnh lên mạng: chú thích, vị trí và người lạ trong khung hình
Bộ ảnh đẹp ở một ngôi chùa cổ thường kéo theo nhiều người tìm đến chụp theo. Đó là điều tốt nếu mọi người cùng giữ nếp, và là gánh nặng nếu ai cũng đến vào ngày rằm, cũng trèo lên đúng bậc đá trong ảnh. Khi đăng, một dòng chú thích ngắn như "đã xin phép ban quản lý, chụp ngày thường" giúp người xem hiểu rằng tấm ảnh có được nhờ cách làm cẩn thận, không phải cứ đến là chụp.
Nếu tấm ảnh có cảnh ngồi trên một bậc thềm, tựa vào một cột gỗ mà thật ra là ghế của ê kíp mang theo hay chỗ được người trực cho phép, nên ghi rõ, để người khác không bắt chước sai. Thợ ảnh có lượng người theo dõi lớn càng nên để ý, vì một khung hình được chia sẻ nhiều có thể thành "góc check-in" mà hàng nghìn người đến tìm.
Người đi lễ, nhà sư, người bán hàng trước cổng lọt vào khung hình cũng cần được tôn trọng. Làm mờ hoặc cắt đi những gương mặt rõ nét chưa được hỏi ý, nhất là người đang chắp tay, đang khóc, đang lễ. Với nhà sư, hỏi phép trước khi đăng ảnh có hình các vị là phép lịch sự tối thiểu, và nhiều chùa có quy định riêng về việc này.
Danh sách kiểm tra cho thợ ảnh và cặp đôi
In ra hoặc lưu trong điện thoại, đọc lại một lượt trước khi đến nơi.
- Đã hỏi phép ban quản lý hoặc nhà chùa, biết tên người liên hệ và khu vực được chụp.
- Lịch chụp không trùng mùng một, ngày rằm, ngày vía, ngày giỗ của di tích và giờ tụng kinh.
- Đèn flash, đèn chiếu đã hỏi được dùng ở đâu; trong điện thờ tắt flash.
- Không mang khói màu, pháo giấy, kim tuyến, bóng bay thả trời.
- Có ghế gấp nhỏ hoặc tấm lót cho tư thế ngồi, không ngồi lên di vật.
- Trang phục có phương án kín đáo khi đi qua khu thờ tự.
- Có túi gom rác, đồ trang điểm, đồ thay ra của cả ê kíp.
- Flycam chỉ bay khi đã được phép rõ ràng và tuân theo quy định về bay ở khu vực đó.
- Khi đăng ảnh, không để rõ mặt người đi lễ hay nhà sư nếu chưa được đồng ý.
Một bộ ảnh đẹp ở di tích là bộ ảnh mà người xem thấy được vẻ đẹp của nơi ấy, và người ở nơi ấy vui lòng khi xem lại. Khi giữ được cả hai, cặp đôi có kỷ niệm mà di tích cũng không mất gì.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh cưới ở chùa có cần xin phép không?
Nên xin phép trong mọi trường hợp. Chùa, đền, đình là nơi thờ tự và nhiều nơi là di tích được xếp hạng, có ban quản lý hoặc nhà chùa trông coi. Họ sẽ cho biết được chụp ở đâu, giờ nào, có quy định hay phí gì không.
Có được chụp ảnh bên trong điện thờ không?
Tuỳ nơi. Nhiều chùa, đền không cho chụp bên trong điện thờ, hậu cung hay chụp cận tượng thờ, nhất là chụp ảnh thương mại. Khi không thấy biển cho phép, hãy hỏi người trực trước khi giơ máy.
Vì sao nhiều di tích không cho dùng đèn flash?
Ánh sáng mạnh lặp lại nhiều lần được coi là một trong những yếu tố làm phai màu sơn, tranh vẽ, vải theo thời gian. Ngoài ra đèn flash làm phiền người đang lễ. Trong điện thờ nên tắt flash và dùng ánh sáng tự nhiên.
Mặc váy cưới hở vai vào chùa chụp có được không?
Nhiều chùa có quy định trang phục kín đáo trong khu vực thờ tự. Bạn có thể chụp những góc ngoài vườn, hồ sen, cổng phụ, và mang theo khăn choàng hoặc áo khoác mỏng để mặc khi đi qua khu vực điện thờ.
Bay flycam ở di tích cần lưu ý gì?
Flycam cần được ban quản lý di tích cho phép, và phải tuân theo quy định về bay thiết bị bay không người lái ở khu vực đó. Nhiều di tích, khu vực gần công trình nhạy cảm không cho bay. Hãy hỏi trước, đừng bay rồi mới hỏi.
Chụp ảnh kỷ yếu cả lớp ở đình, chùa cần chú ý gì?
Lớp đông người dễ ồn và chiếm chỗ. Hãy cử người liên hệ xin phép, chọn ngày thường, giao một bạn nhắc cả lớp giữ trật tự, không trèo lên di vật, gom rác trước khi về và cảm ơn người trông coi.