Trước khi bố mẹ đóng tiền cho một tour hành hương, bạn nên ngồi đọc với bố mẹ ba thứ: ai tổ chức (có phải doanh nghiệp lữ hành có giấy phép hay một nhóm tự gom), chương trình đi những đâu và đã gồm những khoản nào, và đoàn có hứa điều gì về kết quả cầu xin hay không. Lời hứa "đi chuyến này cầu được", "có thầy làm lễ riêng cho từng người" là tín hiệu nên dừng lại sớm nhất.
Nhiều chuyến hành hương theo đoàn là kỷ niệm đẹp của tuổi già: đi cùng bạn bè trong hội, ngắm cảnh ba miền, ăn bữa cơm chay ở một ngôi chùa xa. Bài này không khuyên bố mẹ ở nhà. Bài giúp con cháu và chính người cao tuổi đọc một chương trình tour cho kỹ, để chuyến đi vui và an toàn, không biến thành một chuỗi khoản chi không ai báo trước.
Ba kiểu đoàn hành hương hay gặp
Mỗi kiểu đoàn có cách vận hành và trách nhiệm khác nhau. Biết bố mẹ đang đi theo kiểu nào giúp bạn biết cần hỏi gì.
| Kiểu đoàn | Ai tổ chức | Điểm mạnh | Điều cần hỏi kỹ |
|---|---|---|---|
| Tour của doanh nghiệp lữ hành | Công ty có giấy phép kinh doanh dịch vụ lữ hành | Có hợp đồng, có hướng dẫn viên, có trách nhiệm pháp lý rõ | Giấy phép, hợp đồng, bảo hiểm du lịch, khoản đã gồm và chưa gồm |
| Đoàn do hội, nhóm, chùa làng gom | Hội người cao tuổi, nhóm phật tử, người quen đứng ra thuê xe | Thân quen, giá thường mềm, đi cùng bạn bè | Ai chịu trách nhiệm khi có sự cố, xe thuê của ai, có bảo hiểm không |
| Đoàn do người tự xưng thầy, cô gom | Một cá nhân đứng ra, thu tiền và dẫn đi làm lễ | Không rõ ưu điểm nào ngoài lời hứa | Lời hứa kết quả, khoản lễ riêng, ai giữ tiền, có giấy tờ gì |
Luật Du lịch hiện hành quy định việc kinh doanh dịch vụ lữ hành phải có giấy phép. Đoàn do hội, nhóm tự gom không phải lúc nào cũng sai, nhưng khi có chuyện thì trách nhiệm thường dồn vào một người quen, không có hợp đồng nào làm căn cứ. Mức độ rủi ro tăng dần theo ba hàng của bảng.
Bài không nêu tên doanh nghiệp nào. Để kiểm một doanh nghiệp lữ hành, bạn tra cứu trên kênh thông tin chính thức của cơ quan quản lý du lịch, và đọc phản hồi của khách đã đi từ nhiều nguồn khác nhau.
Những lời hứa nên dừng lại
"Đi chuyến này cầu gì được nấy." Không ai, không đoàn nào có thể hứa kết quả cầu xin. Một chương trình tour đàng hoàng chỉ hứa những thứ kiểm được: đi đâu, ăn gì, ngủ đâu, mấy giờ về.
"Có thầy đi cùng làm lễ riêng cho từng người." Lễ riêng thường đi kèm khoản tiền riêng, nhiều khi lớn hơn cả giá tour. Hỏi rõ khoản này có trong giá không, có bắt buộc không.
"Đi đủ mười chùa trong một ngày cho trọn." Lịch quá dày khiến người già kiệt sức, và thường là dấu hiệu chuyến đi được thiết kế theo số điểm dừng có bán hàng, không theo sức của khách.
"Giá rẻ vì có nhà hảo tâm tài trợ." Chuyến đi gần như miễn phí, đổi lại có những buổi ghé cơ sở bán hàng, nghe giới thiệu sản phẩm. Người cao tuổi dễ mua những món đắt tiền trong những buổi như vậy.
"Đóng tiền sớm, chỉ còn vài chỗ." Giục đóng tiền nhanh là cách để người mua không kịp hỏi con cháu. Một chuyến đi tử tế vẫn còn đó sau một ngày suy nghĩ.
Đọc chương trình tour cùng bố mẹ
Ngồi cùng bố mẹ một buổi tối, đọc tờ chương trình hoặc tin nhắn của người tổ chức theo thứ tự dưới đây. Ghi những câu chưa rõ để hỏi lại.
- Ai tổ chức, tên đơn vị hoặc tên người đứng ra, liên lạc thế nào khi có chuyện.
- Lịch trình từng ngày: giờ xuất phát, các điểm dừng, giờ về khách sạn, có buổi nghỉ trưa không.
- Khoản đã gồm: xe, ăn, ngủ, vé tham quan, vé cáp treo, đò, xe điện, hướng dẫn viên, bảo hiểm.
- Khoản chưa gồm: liệt kê ra giấy, nhất là vé ở các điểm có cáp treo, đò, xe điện.
- Có điểm dừng nào là cơ sở bán hàng, xưởng sản xuất, "trung tâm giới thiệu sản phẩm" không.
- Có hoạt động lễ riêng nào kèm tiền không, có bắt buộc không.
- Chính sách huỷ, đổi ngày, hoàn tiền khi bố mẹ ốm trước ngày đi.
- Xe loại gì, bao nhiêu chỗ, quãng đường mỗi ngày dài bao lâu.
Nếu người tổ chức trả lời rõ ràng, sẵn sàng gửi bằng văn bản, đó là dấu hiệu tốt. Nếu câu trả lời là "cứ đi rồi biết", "ai cũng đi mà", bạn nên cân nhắc.
Những khoản thu thêm hay gặp trên đường
Không phải khoản thu thêm nào cũng là lừa. Nhưng biết trước thì bố mẹ chuẩn bị tiền và không bị bất ngờ giữa đường.
- Vé cáp treo, đò, xe điện ở các điểm trên núi, trên sông, nếu chương trình ghi "chưa gồm".
- Tiền lễ chung của đoàn, góp để làm một mâm lễ lớn tại một nơi nào đó.
- Tiền "công đức chung" do trưởng đoàn thu rồi đi nộp thay.
- Tiền bồi dưỡng tài xế, hướng dẫn viên theo lệ của đoàn.
- Phụ thu phòng đơn, phụ thu ngày lễ, phụ thu chỗ ngồi đầu xe.
- Các buổi giới thiệu sản phẩm, nơi người già bị mời mua thực phẩm chức năng, đồ gia dụng, vật phẩm.
Với tiền công đức góp chung, bố mẹ có quyền tự bỏ vào hòm công đức ở nơi đến thay vì đưa người khác nộp hộ. Với các buổi giới thiệu sản phẩm, con cháu nên dặn bố mẹ một quy tắc đơn giản: không mua gì trên đường, về nhà hỏi con đã.
Nói chuyện với bố mẹ mà không thành cãi nhau
Nhiều con cháu lo lắng khi thấy bố mẹ đăng ký một chuyến đi xa, đóng một khoản tiền lớn, rồi phản ứng bằng câu "đi làm gì cho tốn". Câu ấy hiếm khi có tác dụng. Với người cao tuổi, chuyến hành hương thường không chỉ là chuyện cầu xin: đó là dịp đi cùng bạn bè, là niềm vui được thấy những nơi chỉ nghe kể, là cách sống một phần tuổi già cho có ý nghĩa.
Cách nói hiệu quả hơn là đứng về phía chuyến đi: "Con muốn bố mẹ đi cho vui và khoẻ, mình cùng đọc chương trình nhé." Bạn hỏi bố mẹ thích đi đâu, đi với ai, rồi cùng xem lịch trình có hợp sức không. Khi gặp điểm đáng ngờ, nói cụ thể vào điểm đó: lịch dày quá, có buổi giới thiệu sản phẩm, có khoản lễ riêng không rõ, thay vì phủ nhận cả chuyến đi.
Nếu sau khi đọc kỹ bạn vẫn thấy đoàn đó không ổn, đề nghị một phương án thay thế cụ thể: một tour khác rõ ràng hơn, hoặc một chuyến gia đình ngắn ngày tới vài ngôi chùa, ngôi đền bố mẹ thích. Người già thường dễ đồng ý hơn khi được lựa chọn, thay vì bị cấm.
Sức khoẻ của người cao tuổi trên một chuyến đi dài
Chuyến hành hương nhiều ngày thường có xe chạy đường dài, leo bậc đá, đứng lâu ở sân đền, ăn uống khác ngày thường. Với người có bệnh huyết áp, tim mạch, tiểu đường, xương khớp, những thứ ấy cần được tính trước. Một lần đi khám trước chuyến đi, hỏi bác sĩ về quãng đường và độ cao, là việc đáng làm.
Chuẩn bị cho bố mẹ một túi nhỏ: thuốc đang dùng đủ cho cả chuyến cộng thêm vài ngày, đơn thuốc hoặc ảnh chụp đơn, thẻ bảo hiểm y tế, giày đế bám, áo mưa mỏng, nước, mũ. Ghi số liên lạc của con cháu và của trưởng đoàn vào một mảnh giấy để trong ví, phòng khi điện thoại hết pin.
Dặn bố mẹ không cố leo những đoạn quá sức, không ngại nói với trưởng đoàn rằng mình ở lại nghỉ. Một chuyến đi đáng nhớ là chuyến về nhà khoẻ mạnh. Nếu đoàn có lịch "phải lên đỉnh mới trọn", bố mẹ vẫn có quyền dừng ở lưng chừng, ngồi nghỉ ở một ngôi chùa thấp hơn và đợi mọi người xuống.
Khi tour không đúng như cam kết
Nếu đoàn của doanh nghiệp lữ hành mà chương trình bị cắt điểm, đổi khách sạn, thêm khoản thu không báo trước, bố mẹ hoặc con cháu nên ghi lại cụ thể: ngày, điểm, khoản tiền, ai thông báo. Liên hệ doanh nghiệp bằng văn bản trước, đối chiếu hợp đồng. Nếu không được giải quyết, gửi phản ánh tới cơ quan quản lý du lịch của tỉnh nơi doanh nghiệp đăng ký, hoặc tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Với đoàn do hội, nhóm tự gom, con đường thường là nói chuyện trực tiếp với người đứng ra tổ chức, có mặt những người cùng đi. Không có hợp đồng thì càng cần tin nhắn, giấy biên nhận đóng tiền để làm căn cứ. Lần sau, đề nghị người tổ chức ghi chương trình và các khoản đã gồm ra giấy trước khi thu tiền.
Với đoàn do người tự xưng thầy, cô gom, nếu có dấu hiệu chiếm đoạt tiền, hứa hẹn kết quả để thu tiền lớn, bạn có thể trình báo công an nơi cư trú. Giữ lại mọi tin nhắn, ảnh chụp chuyển khoản, lời hứa đã ghi lại. Đừng để bố mẹ tự gánh cảm giác xấu hổ; người bị lợi dụng lòng tin không có lỗi.
Một chuyến gia đình tự đi thay cho tour
Không phải lúc nào tour cũng là lựa chọn tốt nhất cho người cao tuổi. Một chuyến gia đình ngắn ngày, con cháu tự lên lịch, đi hai ba điểm gần nhau, có khi hợp với sức bố mẹ hơn một tour năm ngày mười điểm. Bạn chủ động giờ giấc: xuất phát muộn hơn, nghỉ trưa dài hơn, về khách sạn trước khi trời tối. Bố mẹ muốn ngồi lâu ở một ngôi chùa thì ngồi, không ai giục lên xe.
Đổi lại, tự đi đòi hỏi bạn lo nhiều việc: xe, chỗ ở, ăn uống, vé tham quan, đường đi cho người già. Những việc này đọc kỹ thông tin của ban quản lý từng nơi là làm được. Một cách dung hoà là để bố mẹ đi tour với bạn bè một lần, còn chuyến sau con cháu đưa đi riêng. Bố mẹ có cả hai niềm vui: vui với bạn già và vui với con cháu.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một công ty tổ chức tour hành hương có giấy phép?
Hỏi thẳng công ty số giấy phép kinh doanh dịch vụ lữ hành, rồi tra trên kênh thông tin chính thức của cơ quan quản lý du lịch. Doanh nghiệp đàng hoàng sẵn sàng cung cấp và ký hợp đồng. Nếu người bán né câu hỏi hoặc chỉ có tài khoản mạng xã hội, nên cân nhắc.
Bố mẹ đi theo đoàn của hội người cao tuổi thì có cần lo không?
Phần lớn đoàn như vậy đi vui và an toàn. Con cháu chỉ cần hỏi vài điều: xe thuê của ai, có bảo hiểm du lịch không, lịch trình có dày quá không, ai liên lạc khi có chuyện. Đưa bố mẹ số điện thoại của trưởng đoàn và lưu lại cho mình.
Tour giá rẻ bất ngờ có đáng đi không?
Cần đọc kỹ xem giá rẻ bù vào đâu: các buổi giới thiệu sản phẩm, khoản lễ riêng, vé chưa gồm, khách sạn xa. Có tour rẻ vì đi ngày vắng, đó là điều tốt. Có tour rẻ vì sẽ thu lại bằng cách khác trên đường. Hỏi rõ trước khi đóng tiền.
Có nên để bố mẹ đóng tiền công đức chung qua trưởng đoàn không?
Nếu bố mẹ tin trưởng đoàn và có danh sách ghi rõ ai góp bao nhiêu, nộp vào đâu, thì không sao. Nhưng bố mẹ cũng hoàn toàn có thể tự bỏ vào hòm công đức tại nơi đến. Cách đó vừa rõ ràng vừa để bố mẹ có cảm giác tự tay làm.
Người già có bệnh có nên đi tour hành hương nhiều ngày không?
Nên hỏi bác sĩ trước, nói rõ quãng đường, số ngày, có leo núi hay không. Nhiều người có bệnh mạn tính vẫn đi được nếu bệnh ổn định, mang đủ thuốc và chọn lịch không quá dày. Bác sĩ đang theo dõi là người trả lời câu này tốt nhất.
Tour hứa có thầy làm lễ cầu được thì nên làm gì?
Nên dừng lại. Không ai có thể hứa kết quả cầu xin, và lời hứa như vậy thường đi kèm những khoản tiền lớn ngoài giá tour. Nếu bố mẹ vẫn muốn đi hành hương, tìm một đoàn khác chỉ cam kết những thứ kiểm được: lịch trình, ăn ở, đi lại.