Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới, vô sinh là chưa có thai sau từ 12 tháng quan hệ đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai; nhiều hướng dẫn chuyên môn khuyên người vợ từ 35 tuổi nên đi khám sau khoảng sáu tháng, và đi sớm hơn nữa nếu đã ngoài 40. Khám nên làm cho cả hai vợ chồng cùng lúc, vì nguyên nhân có thể nằm ở bất kỳ ai hoặc cả hai.
Bài này dành cho những gia đình vừa muốn đi lễ cầu con, vừa đang hoặc sắp khám hiếm muộn. Hai việc không loại trừ nhau, nhưng thứ tự và cách xếp lịch thì rất quan trọng: nhiều cặp đã lỡ vài năm vì đi lễ trước, khám sau. Bài chỉ cung cấp hiểu biết chung, không thay lời khuyên của bác sĩ sản khoa hay bác sĩ hiếm muộn đang theo dõi bạn.
Vì sao đừng để chuyến đi lễ đứng trước cuộc hẹn khám
Tuổi của người vợ là một trong những yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến khả năng có thai, cả tự nhiên lẫn khi điều trị. Số lượng và chất lượng trứng giảm dần theo năm tháng, rõ rệt hơn từ khoảng giữa tuổi ba mươi. Mỗi năm trôi qua trong lúc chờ đợi là một năm có giá trị.
Trong khi đó, nhiều gia đình có thói quen thử hết các cách dân gian trước, đi lễ nhiều nơi, uống các bài thuốc truyền miệng, rồi mới tìm đến bác sĩ. Có người đến khám mới biết vấn đề nằm ở người chồng, điều mà chuyến đi lễ nào cũng không thể cho biết. Có người phát hiện tắc vòi trứng hay rối loạn rụng trứng, những tình trạng có hướng điều trị rõ ràng nếu biết sớm.
Vì vậy, thứ tự hợp lý là: đặt lịch khám trước, rồi tìm chỗ cho chuyến đi lễ trong lịch ấy. Đi lễ cho yên lòng, khám để biết mình đang ở đâu. Hai việc đi cùng nhau thì người vợ không phải gánh cảm giác "đã cầu mà vẫn chưa được" một mình.
Khi nào nên đi khám hiếm muộn
Mốc thời gian dưới đây tóm theo các khuyến cáo phổ biến; bác sĩ có thể khuyên khác tuỳ hoàn cảnh từng người.
| Hoàn cảnh | Gợi ý chung |
|---|---|
| Người vợ dưới 35 tuổi, chưa có thai sau 12 tháng | Nên đi khám cả hai vợ chồng |
| Người vợ từ 35 tuổi, chưa có thai sau khoảng 6 tháng | Nên đi khám sớm, không chờ đủ một năm |
| Người vợ từ 40 tuổi trở lên | Nhiều hướng dẫn khuyên khám ngay khi bắt đầu mong con |
| Kinh nguyệt rất thưa, rất không đều hoặc mất kinh | Nên khám sớm, không cần chờ mốc thời gian |
| Từng mổ vùng bụng, vùng chậu, từng viêm nhiễm phụ khoa nặng | Nên báo bác sĩ và khám sớm |
| Người chồng từng có bệnh, chấn thương, phẫu thuật vùng sinh dục | Nên khám nam khoa sớm |
| Từng sẩy thai nhiều lần | Nên khám chuyên sâu, hỏi bác sĩ sản khoa |
Bảng không phải công cụ chẩn đoán. Nếu bạn có bất kỳ băn khoăn nào về sức khoẻ sinh sản, đi khám sớm không bao giờ là thừa; bác sĩ sẽ cho biết mình có cần làm thêm gì hay chỉ cần theo dõi.
Một đợt khám ban đầu thường gồm những gì
Cách khám mỗi cơ sở có thể khác nhau, nhưng một đợt khám hiếm muộn ban đầu thường xoay quanh các nhóm việc sau. Biết trước giúp hai vợ chồng chuẩn bị tinh thần và sắp lịch:
- Hỏi bệnh sử của cả hai: kinh nguyệt, các lần mang thai trước nếu có, bệnh đã mắc, thuốc đang dùng, thói quen hút thuốc, uống rượu, nghề nghiệp.
- Xét nghiệm tinh dịch cho người chồng: một xét nghiệm đơn giản, cho biết nhiều thông tin, thường được làm sớm.
- Siêu âm cho người vợ: xem tử cung, buồng trứng; có khi siêu âm nhiều lần trong một chu kỳ để theo dõi nang trứng.
- Xét nghiệm máu về nội tiết: trong đó có các chỉ số giúp đánh giá dự trữ buồng trứng.
- Kiểm tra vòi trứng khi bác sĩ thấy cần, bằng các kỹ thuật chụp chuyên biệt.
- Tư vấn hướng đi: theo dõi rụng trứng, bơm tinh trùng vào buồng tử cung, thụ tinh trong ống nghiệm hay hướng khác, tuỳ kết quả.
Xét nghiệm nào cần làm vào ngày nào của chu kỳ là điều bác sĩ sẽ dặn. Đây là lý do nên đặt lịch khám trước khi đặt lịch đi lễ: một số xét nghiệm phải làm đúng thời điểm, lỡ là phải chờ chu kỳ sau.
Xếp chuyến đi lễ quanh lịch điều trị
Mỗi phác đồ có lịch riêng; bảng dưới chỉ phác hoạ những giai đoạn thường gặp và cách nhiều gia đình xếp chuyến đi. Luôn hỏi bác sĩ của bạn trước.
| Giai đoạn | Đặc điểm lịch | Chuyến đi lễ |
|---|---|---|
| Trước khi khám | Chưa có lịch cố định | Đi gần, rồi dùng chuyến đi làm dịp bàn nhau đặt lịch khám |
| Đang làm xét nghiệm ban đầu | Có hẹn theo ngày của chu kỳ | Đi gần, ngắn, không trùng ngày hẹn |
| Đang dùng thuốc, theo dõi nang trứng | Siêu âm, xét nghiệm nhiều lần trong vài tuần | Hạn chế đi xa; nếu đi, chỉ một buổi trong thành phố |
| Sau chuyển phôi, chờ kết quả | Thường chờ khoảng hai tuần để thử thai | Hỏi bác sĩ; nhiều người chọn ở nhà, tránh đò, núi, xe lâu |
| Nghỉ giữa các đợt | Không có hẹn dày | Thời điểm hợp nhất cho chuyến đi một hai ngày |
Khi không chắc, chọn phương án nhẹ hơn. Một nén hương ở ngôi chùa gần nhà vào tuần chờ kết quả cũng là cách gửi lòng mà không phải lo đường xa.
Chọn nơi cầu tự hợp với từng giai đoạn
Những nơi gắn với tục cầu tự khác nhau rất nhiều về đường đi. Có nơi nằm giữa phố, đi bộ vài bước là tới; có nơi phải đi đò, leo bậc đá, xuống lòng hang. Khi đang điều trị, độ khó của đường đi quan trọng hơn danh tiếng của nơi đến.
| Kiểu nơi đến | Ví dụ quen thuộc | Đường đi | Hợp với lúc |
|---|---|---|---|
| Phủ, đền giữa phố, đường bằng | Phủ Tây Hồ (Hà Nội), chùa Ngọc Hoàng (TP.HCM) | Đi bộ ngắn, gian thờ có thể nhiều khói, đông vào rằm và mùng một | Gần như mọi giai đoạn, nên đi ngày thường, buổi sớm |
| Chùa có ban thờ Bà Mụ, Quan Âm Tống Tử gần nhà | Chùa làng, chùa phố, hội quán người Hoa ở Hội An | Thường ít bậc, ít người ngày thường | Tuần chờ kết quả, những ngày mệt |
| Đền phủ thờ Mẫu ở vùng đồng bằng | Phủ Dầy (nay thuộc Ninh Bình, trước thuộc Nam Định) | Đi xe vài giờ từ Hà Nội, trong khu di tích đi bộ nhiều | Giai đoạn nghỉ giữa các đợt điều trị |
| Hang động, núi | Động Hương Tích trong quần thể chùa Hương (Hà Nội) | Đò trên suối, cáp treo hoặc leo bộ, bậc đá xuống động trơn | Lúc chưa điều trị hoặc nghỉ dài; hỏi bác sĩ nếu đang mang thai |
Không nơi nào trong bảng "hơn" nơi nào về điều cầu. Cách chọn chỉ dựa vào sức khoẻ của người vợ, lịch hẹn ở bệnh viện và quãng đường. Nhiều gia đình đi một nơi gần trong lúc điều trị, rồi hẹn nhau một chuyến xa hơn khi mọi việc đã nhẹ, như một chuyến đi chơi của hai vợ chồng.
Chuẩn bị một buổi đi lễ trong lúc đang điều trị
Một buổi đi lễ gọn trong nửa ngày là kiểu chuyến đi hợp nhất khi lịch khám dày. Các bước dưới đây giúp chuyến đi nhẹ cho cả hai người:
- Nhìn lịch hẹn trước. Chọn ngày không có xét nghiệm, siêu âm hay tiêm thuốc; tránh ngày ngay trước một thủ thuật.
- Hỏi bác sĩ một câu ngắn. "Tuần này đi lại, leo bậc, ngồi xe một giờ có được không?" là câu hỏi bình thường, bác sĩ quen nghe.
- Chọn giờ vắng. Buổi sáng ngày thường, tránh rằm, mùng một và cuối tuần, để không phải đứng lâu, chen đông, hít nhiều khói hương.
- Mang theo đủ thứ cần dùng. Nước uống, đồ ăn nhẹ, thuốc đang dùng theo giờ, áo khoác mỏng cho gian thờ có quạt hay điều hoà, giày đế bám.
- Đặt giới hạn trước khi đi. Hai vợ chồng thống nhất chỉ đi một nơi, về trước trưa; mệt thì về sớm, không cố thêm điểm.
- Để lại một khoảng nghỉ sau chuyến đi. Về nhà ăn, ngủ một giấc trước khi lại bước vào những ngày hẹn khám.
Chuyến đi gọn như vậy giữ được ý nghĩa của việc đi lễ, một lúc hai người cùng lặng yên gửi một điều mong, mà không lấy đi sức lực cần cho chặng điều trị.
Những lời khuyên truyền miệng nên cẩn thận
"Uống nước giếng chùa, nước nhỏ từ đá sẽ có con." Không có cơ sở. Nước chưa qua xử lý còn có thể gây bệnh đường ruột, điều không ai muốn khi đang điều trị.
"Bài thuốc của thầy ở chùa, ở đền chữa được hiếm muộn." Thuốc không rõ thành phần có thể tương tác với thuốc nội tiết đang dùng. Mọi thuốc, kể cả thuốc nam, nên báo bác sĩ điều trị trước khi dùng.
"Đi lễ đủ chín nơi, mười nơi mới được." Không có con số nào như vậy trong bất kỳ truyền thống chính thống nào. Đi nhiều chỉ thêm mệt và tốn kém.
"Cầu đúng ngày, đúng giờ thì sinh con trai." Giới tính thai nhi không phụ thuộc vào ngày đi lễ. Lời cầu nên là con khoẻ mạnh.
"Hiếm muộn là do người vợ." Sai. Nguyên nhân có thể từ người chồng, người vợ, cả hai hoặc chưa tìm ra. Khám cả hai là cách công bằng và hiệu quả nhất.
Chăm sóc tinh thần trên chặng đường dài
Điều trị hiếm muộn có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm, với những lần chờ đợi và thất vọng. Lo âu, buồn bã, cảm giác cô đơn là những phản ứng rất thường gặp, ở cả người vợ lẫn người chồng. Nhiều cơ sở hỗ trợ sinh sản có chuyên viên tư vấn tâm lý; hỏi bác sĩ của bạn về điều này nếu cảm thấy quá sức.
Với nhiều người, đi lễ là một nguồn an ủi, một lúc được lặng yên giữa những ngày xét nghiệm. Đó là điều tốt, miễn là chuyến đi không biến thành nguồn áp lực mới. Nếu sau mỗi chuyến đi bạn thấy nặng lòng hơn, đó là dấu hiệu nên tạm dừng và tìm sự hỗ trợ khác: nói chuyện với nhau, với bạn bè tin cậy, với chuyên gia.
Cũng nên nhớ rằng con đường làm cha mẹ có nhiều ngả. Có đôi có con tự nhiên sau thời gian dài, có đôi nhờ điều trị, có đôi chọn nhận con nuôi. Không ngả nào kém giá trị hơn ngả nào, và một chuyến đi lễ không phải thước đo cho sự cố gắng của hai vợ chồng.
Câu hỏi thường gặp
Nên khám hiếm muộn ở đâu?
Các khoa hiếm muộn hoặc trung tâm hỗ trợ sinh sản của bệnh viện sản, bệnh viện đa khoa là nơi nhiều người bắt đầu. Hỏi bác sĩ sản khoa quen hoặc tra thông tin chính thức của bệnh viện; cẩn thận với quảng cáo hứa chắc chắn có con.
Người chồng có cần đi khám ngay từ đầu không?
Có. Xét nghiệm tinh dịch đơn giản và cho nhiều thông tin, nên làm ngay ở đợt khám đầu. Khám cả hai vợ chồng giúp tìm nguyên nhân nhanh hơn và tránh để người vợ chịu những xét nghiệm không cần thiết.
Sau chuyển phôi có đi chùa được không?
Nên hỏi bác sĩ điều trị. Nhiều người chọn nghỉ ngơi ở nhà trong thời gian chờ kết quả, tránh đi xa, leo dốc, ngồi xe lâu. Nếu muốn, có thể đến một ngôi chùa gần nhà vào lúc vắng.
Có nên dùng thuốc nam được cho ở đền chùa trong lúc điều trị không?
Không nên tự dùng. Thuốc không rõ thành phần có thể ảnh hưởng đến điều trị. Hãy mang theo và hỏi bác sĩ trước; nếu không biết thành phần, tốt nhất là không dùng.
Đi lễ có làm ảnh hưởng đến kết quả điều trị không?
Bản thân việc đi lễ không ảnh hưởng. Điều cần để ý là sức khoẻ: đi xa, leo núi, nắng nóng, khói hương, mệt mỏi. Chọn chuyến đi nhẹ và đúng thời điểm thì hai việc không cản nhau.
Bao lâu thì nên nghĩ đến thụ tinh trong ống nghiệm?
Tuỳ nguyên nhân, tuổi và kết quả các bước trước, bác sĩ sẽ tư vấn. Có trường hợp được khuyên làm sớm, có trường hợp thử các cách đơn giản hơn trước. Đây là quyết định nên bàn kỹ với bác sĩ.