Cầu bình an cho gia đình không nhất thiết phải đi những chuyến hành hương xa; ngôi chùa làng, chùa phường gần nhà là nơi nhiều thế hệ người Việt vẫn đến thắp hương mỗi rằm, mùng một, và là chỗ dựa gần gũi nhất khi nhà có người ốm hay có việc lo. Đi được thường xuyên, quen người, quen cảnh, chính sự gắn bó ấy làm nên cảm giác bình an bền lâu.
Bài viết dành cho người đã quen đi chùa xa vào dịp lễ nhưng ít khi bước vào ngôi chùa ngay đầu ngõ; cho người mới chuyển đến một khu dân cư muốn tìm hiểu chùa nơi mình ở; và cho những ai muốn chuyến cầu an của mình gắn với cộng đồng thật, không chỉ là một chuyến đi.
Vì sao ngôi chùa gần nhà đáng đến hơn bạn nghĩ
Ở nông thôn Bắc Bộ, gần như làng nào cũng có chùa. Trong thành phố, chùa nằm xen giữa nhà dân, trong ngõ, cạnh chợ. Những ngôi chùa này ít khi lên báo hay có trong lịch trình hành hương, nhưng lại là nơi gắn với đời sống của người quanh đó nhiều nhất: nơi ông bà đi lễ rằm, nơi trẻ con sinh hoạt hè, nơi có đám tang thì nhà chùa sang tụng kinh.
Với một người đang lo cho sức khoẻ của người thân, ngôi chùa gần nhà có ưu thế rõ ràng: đến được bất cứ lúc nào cần, không mất cả ngày đường, không phải để người bệnh ở nhà một mình lâu. Bạn có thể ghé buổi sáng trước giờ đi làm, buổi tối sau khi đưa người thân đi khám về. Sự đều đặn ấy giúp lòng yên hơn nhiều so với một chuyến đi xa thỉnh thoảng mới có.
Ngôi chùa gần nhà cũng là nơi bạn có thể quen biết người khác trong khu, những người cũng đang lo cho bố mẹ già, cho con nhỏ. Có khi chỉ một câu hỏi thăm sau buổi lễ rằm đã mở ra một mối quan hệ hàng xóm tốt, thêm người để nhờ cậy lúc khó khăn.
Tìm hiểu ngôi chùa nơi mình ở
Hỏi người lớn tuổi trong xóm. Họ thường biết chùa có từ bao giờ, thờ những gì, ngày lễ chính trong năm, sư trụ trì là ai. Câu chuyện của họ cũng giúp bạn hiểu chùa gắn với làng, với phố như thế nào.
Đọc bia, bảng giới thiệu nếu có. Nhiều chùa làng là di tích được xếp hạng, có bảng giới thiệu ở sân. Những thông tin ấy đáng tin hơn lời truyền miệng trên mạng.
Đến vào ngày thường trước. Ngày thường chùa vắng, bạn có thể đi một vòng, chào người trông chùa, hỏi giờ mở cửa, lịch lễ. Rằm và mùng một đông, khó trò chuyện.
Xem bảng thông báo của chùa. Lịch lễ rằm, khoá tụng kinh, sinh hoạt thiếu nhi, các đợt từ thiện thường được dán ở bảng tin trong khuôn viên.
Tôn trọng sự giản dị. Chùa làng có thể cũ, nhỏ, thiếu thốn. Đó không phải điều để chê bai; chính sự giản dị ấy giữ cho chùa gần với đời sống người quanh đó.
Đến chùa gần nhà vào những lúc nào
Không có lịch bắt buộc. Bảng dưới gợi ý một vài nhịp đi lễ phổ biến, bạn chọn theo hoàn cảnh của mình.
| Nhịp đi | Không khí | Hợp khi |
|---|---|---|
| Sáng sớm ngày thường | Vắng, có thể nghe tiếng tụng kinh buổi sớm | Muốn một khoảng yên trước giờ làm |
| Tối rằm, mùng một | Đông người trong xóm, có khoá lễ chung | Muốn đi cùng bố mẹ, gặp hàng xóm |
| Các ngày vía, lễ lớn của chùa | Rất đông, có nghi lễ dài | Muốn dự lễ cùng cộng đồng |
| Khi nhà có người ốm, có việc lo | Tuỳ giờ, có thể hỏi chùa cho ngồi yên một lúc | Cần một nơi gần để gửi lòng |
| Những buổi chùa cần người giúp | Dọn dẹp, chuẩn bị lễ, nấu ăn | Muốn góp sức thay vì góp tiền |
Lễ cầu an đầu năm, đăng ký cầu an ở chùa có cách làm riêng theo từng nơi; bạn nên hỏi trực tiếp nhà chùa. Đi đều đặn không nhất thiết phải dài; mười lăm phút mỗi tuần ở ngôi chùa quen cũng có giá trị riêng của nó.
Góp sức cho chùa làng: công quả, không chỉ công đức
Nhiều người nghĩ góp cho chùa là bỏ tiền vào hòm công đức. Với chùa làng, chùa phường, sức người cũng quý không kém. Quét sân, nhặt lá, lau ban thờ trước ngày rằm, phụ nấu cơm cho khoá lễ, sắp xếp ghế cho buổi tụng kinh: những việc ấy người trong chùa thường gọi là làm công quả. Chùa nhỏ ít người tu, ngày lễ đông khách, rất cần người trong xóm giúp tay.
Làm công quả cũng là cách tốt để người đang lo âu bớt nặng lòng. Khi tay chân có việc, đầu óc bớt quay quanh nỗi lo. Nhiều người kể rằng những buổi sáng quét sân chùa trong thời gian bố mẹ nằm viện giúp họ có sức để tiếp tục chăm sóc. Đó không phải phép lạ, chỉ là một thói quen lành mạnh giữa cộng đồng.
Nếu muốn góp tiền, hãy bỏ vào hòm công đức hoặc gửi trực tiếp cho người phụ trách, xin biên nhận nếu là khoản lớn. Không nhét tiền lên tượng, vào tay tượng hay kẽ gạch; những việc ấy làm hư hại đồ thờ và gây khó cho người trông chùa.
Giữ gìn chùa làng như giữ một phần ký ức chung
Nhiều ngôi chùa làng còn giữ hiện vật cũ: chuông, khánh, bia đá, tượng gỗ, cây cổ thụ. Người trong làng là người giữ gìn tốt nhất. Vài việc ai cũng làm được:
- Không sờ tay, không khắc vẽ lên bia đá, tượng cổ, cột gỗ.
- Không tự ý mang đồ thờ cũ đi hoặc mang đồ thờ mới đến đặt khi chưa hỏi nhà chùa.
- Không đốt vàng mã ở nơi gần nhà gỗ, gần cây cổ thụ; dùng đúng lò đốt của chùa nếu có.
- Báo cho nhà chùa hoặc chính quyền địa phương khi thấy di tích hư hỏng, mất đồ, có người lạ lui tới bất thường.
- Nếu chùa tu sửa, góp ý để giữ lại những phần cũ có giá trị thay vì thay hết bằng vật liệu mới.
- Không bày bán hàng, đỗ xe lấn vào sân chùa trong ngày lễ.
Giữ chùa làng không chỉ là việc của nhà chùa hay ban quản lý di tích. Đó là việc của cả cộng đồng muốn con cháu mình còn một nơi để về.
Chùa trong phố và chùa ở quê: hai kiểu gần nhà
Ngôi chùa gần nhà ở thành phố thường nhỏ, nằm sâu trong ngõ, sân hẹp, xung quanh là nhà ống. Giờ mở cửa có thể gắn với giờ sinh hoạt của khu phố, buổi trưa đóng cổng để nhà chùa nghỉ. Khách đến chủ yếu là người trong phường, quen mặt nhau. Bạn muốn ghé thường xuyên thì nên đi bộ hoặc đi xe đạp, vì chỗ để xe máy, ô tô thường rất chật và dễ làm phiền nhà dân hai bên.
Ngôi chùa làng ở quê thì gắn chặt với lịch của làng: giỗ, tết, hội, mùa màng. Nhiều chùa làng không có sư thường trú, chỉ có một vài cụ trong hội người cao tuổi thay nhau trông coi, mở cửa vào ngày rằm, mùng một. Nếu bạn ở thành phố mà muốn cầu an ở chùa làng quê nhà, có thể nhờ người thân ở quê hỏi giúp lịch mở cửa, hoặc về vào dịp giỗ họ để kết hợp.
Với người xa quê, ngôi chùa làng còn là sợi dây nối với nơi mình lớn lên. Về thắp một nén hương ở đó, gặp lại các cụ đã biết mình từ bé, có khi mang lại cảm giác yên lòng mà không một điểm hành hương nổi tiếng nào thay được. Nhiều người Việt ở xa vẫn giữ thói quen ấy mỗi lần về nước, như một cách nhắc mình nhớ cội nguồn.
Dù là chùa trong phố hay chùa làng, điều quan trọng là cách bạn đến: đến đều, đến nhẹ nhàng, đến như một người trong cộng đồng chứ không như khách vãng lai chỉ ghé khi có việc cần cầu.
Cầu an cho người ốm ở chùa gần nhà
Khi trong nhà có người ốm, nhiều gia đình tìm đến chùa gần nhà để thắp hương, có nhà nhờ chùa ghi tên người bệnh vào danh sách cầu an trong các khoá lễ. Cách làm, thời gian và nghi thức mỗi chùa một khác; bạn nên hỏi trực tiếp nhà chùa thay vì nghe theo người ngoài. Một chùa nghiêm túc sẽ không đòi khoản tiền lớn hay hứa khỏi bệnh.
Người ở chùa gần nhà còn có thể là chỗ dựa tinh thần thực sự: thăm hỏi, nghe người nhà tâm sự, có khi giới thiệu những người từng chăm người ốm có kinh nghiệm. Đó là những mối quan hệ mà một chuyến hành hương xa không đem lại.
Dù vậy, việc chữa bệnh vẫn là của bác sĩ. Chùa không phải nơi xin thuốc, càng không phải nơi uống nước, tàn hương để chữa bệnh. Nếu ai đó, kể cả người tự xưng là người tu, khuyên bỏ điều trị để chỉ cầu khấn, bạn nên dứt khoát từ chối và bàn lại với gia đình, với bác sĩ.
Một nơi quen để trở về
Một ngôi chùa quen ở gần không thay được những chuyến đi xa đầy ý nghĩa, nhưng nó cho bạn điều mà những chuyến đi ấy khó có: sự đều đặn và sự gắn bó. Bạn biết lối vào, biết cây đa nào cho bóng mát, biết bà cụ nào hay ngồi tụng kinh ở hiên. Mỗi lần đến không còn là một lần "đi lễ" mà gần như về một nhà quen.
Nếu muốn bày ở nhà một vật nhỏ nhắc mình về sự bình an, như một bức tranh tĩnh, một chuỗi hạt gỗ đơn giản, bạn có thể xem thêm vật phẩm có mô tả rõ ràng trên Vật Phẩm Phong Thủy. Nhưng vật nhắc nhở chỉ có ý nghĩa khi đi cùng thói quen thật: ghé chùa, ngồi yên, quan tâm đến người quanh mình.
Lần tới khi định lên kế hoạch cho một chuyến cầu an thật xa, bạn thử bắt đầu bằng ngôi chùa ở đầu ngõ. Có khi điều bạn cần tìm đã ở gần hơn bạn tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Chùa làng và đình làng khác nhau thế nào?
Chùa là nơi thờ Phật, có nhà sư hoặc người trông coi theo nếp nhà chùa. Đình là nơi thờ Thành hoàng làng và là chỗ hội họp của làng ngày xưa. Nhiều làng có cả đình và chùa nằm gần nhau, mỗi nơi có ngày lễ riêng.
Mới chuyển đến khu mới, làm sao biết chùa nào gần nhà?
Bạn có thể hỏi hàng xóm, người lớn tuổi trong khu, hoặc tổ dân phố. Đi bộ quanh khu vào buổi sáng cũng dễ thấy cổng chùa. Ghé vào một ngày thường, chào người trông chùa, hỏi lịch lễ là cách làm quen tự nhiên nhất.
Làm công quả ở chùa cần đăng ký không?
Thường không cần thủ tục gì. Bạn chỉ cần hỏi nhà chùa hoặc người phụ trách xem có việc gì cần giúp, vào thời gian nào. Ngày trước rằm, trước lễ lớn thường cần người nhất. Hãy làm theo sự sắp xếp của chùa, không tự ý thay đổi đồ thờ.
Có nên nhờ chùa ghi tên người ốm vào danh sách cầu an?
Đây là nếp của nhiều gia đình và nhiều chùa có làm. Cách đăng ký, thời gian và nghi thức tuỳ từng nơi, bạn nên hỏi trực tiếp nhà chùa. Việc này là gửi gắm tấm lòng, không thay thế điều trị; người bệnh vẫn cần theo phác đồ của bác sĩ.
Đi chùa gần nhà có cần mặc áo tràng không?
Không bắt buộc với người đi lễ thông thường. Bạn chỉ cần mặc kín đáo, lịch sự. Áo tràng thường dùng khi tham gia tụng kinh, khoá lễ hay khoá tu, theo hướng dẫn của chùa. Nếu tham gia sinh hoạt thường xuyên, bạn có thể hỏi nhà chùa.
Thấy chùa làng xuống cấp thì nên làm gì?
Bạn có thể báo với nhà chùa, ban quản lý di tích hoặc chính quyền địa phương. Nếu muốn góp sức tu sửa, bạn nên bàn bạc với cộng đồng, ưu tiên giữ lại những phần cũ có giá trị, và hỏi cơ quan văn hoá nếu chùa là di tích được xếp hạng.