Nếu bạn muốn một ngày rời phố lên núi để lắng lòng, các thiền viện thuộc dòng Trúc Lâm là những nơi nhiều người chọn: Trúc Lâm Phượng Hoàng bên hồ Tuyền Lâm (Đà Lạt), Trúc Lâm Bạch Mã gần hồ Truồi (Huế), Trúc Lâm Tây Thiên trên sườn Tam Đảo (nay thuộc Phú Thọ) và Trúc Lâm Yên Tử (Quảng Ninh). Điểm chung của các nơi này là núi rừng, không khí trong, khuôn viên được giữ gìn cẩn thận và nếp sống thiền viện yên tĩnh.
Bài viết không dạy ngồi thiền hay nghi lễ trong thiền viện, vì đó là việc nên hỏi trực tiếp chư tăng, chư ni ở nơi bạn đến. Bài chỉ giúp bạn chọn nơi hợp với chỗ mình ở, sức khoẻ người đi cùng và mùa trong năm, rồi chuẩn bị một ngày lên núi cho trọn vẹn.
Thiền viện khác chùa làng ở đâu khi bạn là khách một ngày
Chùa làng gắn với đời sống cộng đồng: có ngày rằm, ngày giỗ, có hội làng, người ra vào thường xuyên. Thiền viện là nơi tu tập theo một nếp sinh hoạt chặt hơn, nhiều giờ dành cho thiền định, học tập; khu vực của tu sĩ thường tách riêng với khu đón khách. Khi đến như khách tham quan một ngày, bạn chủ yếu đi trong khu được mở cho khách: cổng, sân, chánh điện, vườn, các lối đi ngắm cảnh.
Vì nhịp sống bên trong yên tĩnh, thiền viện thường có biển nhắc giữ im lặng, ăn mặc kín đáo, không vào khu vực tu sĩ. Bạn không cần biết thiền mới đến được; chỉ cần đi chậm, nói khẽ, tôn trọng những người đang sống và tu tập ở đó. Chính không khí ấy là thứ nhiều người tìm khi lên núi, nên giữ được nó cũng là giữ cho mình.
Dòng thiền Trúc Lâm có gốc từ thời Trần, gắn với vua Trần Nhân Tông, và được khôi phục, phát triển mạnh từ cuối thế kỷ 20 với hệ thống thiền viện ở nhiều tỉnh thành. Muốn hiểu sâu hơn về giáo lý và phương pháp tu tập, bạn nên hỏi thẳng chư tăng, chư ni, hoặc tham dự các buổi giảng khi thiền viện có tổ chức cho cư sĩ.
Bốn thiền viện trên núi thường được nhắc tới
Bảng dưới so sánh sơ bộ để bạn chọn theo nơi ở và sức người đi cùng. Đường đi, giờ mở cửa và phương tiện lên núi có thể thay đổi; hãy kiểm tra thông tin gần ngày đi.
| Thiền viện | Vùng | Đường lên | Khí hậu | Hợp với |
|---|---|---|---|---|
| Trúc Lâm Phượng Hoàng | Đà Lạt, Lâm Đồng | Đường ô tô tới gần; có tuyến cáp treo từ trung tâm Đà Lạt | Mát quanh năm, sương sớm | Gia đình, người già; đi kèm chuyến Đà Lạt |
| Trúc Lâm Bạch Mã | Gần hồ Truồi, phía nam Huế | Đường bộ qua vùng quê, đoạn cuối đi ven hồ, có bậc lên khu chánh điện | Nhiệt đới, mùa mưa dài | Người thích hồ nước, rừng, ít khách |
| Trúc Lâm Tây Thiên | Sườn Tam Đảo, nay thuộc Phú Thọ | Đường núi, nhiều dốc; có thể kết hợp khu Tây Thiên | Mát hơn đồng bằng, mùa đông lạnh | Người ở Hà Nội, đi về trong ngày |
| Trúc Lâm Yên Tử | Núi Yên Tử, Quảng Ninh | Đường núi, có cáp treo một số chặng | Mát, mùa xuân sương mù | Người đi được bậc, gộp với chuyến Yên Tử |
Tây Thiên và Yên Tử thường nằm trong những chuyến hành hương lớn của miền Bắc nên đông hơn vào mùa xuân. Đà Lạt và Bạch Mã hợp với người muốn một ngày lắng lòng ít ồn, nhất là vào ngày thường.
Chọn thiền viện theo người đi cùng
Đi cùng người cao tuổi. Ưu tiên nơi có đường xe đến gần cổng, ít bậc, có chỗ ngồi nghỉ. Trúc Lâm Phượng Hoàng ở Đà Lạt thường dễ nhất về mặt đi lại, khí hậu mát cũng đỡ mệt. Tránh những nơi phải leo nhiều bậc đá dưới nắng.
Đi cùng người vừa ốm dậy. Hỏi bác sĩ trước khi đi xa, nhất là lên vùng cao hoặc đường đèo dài. Chọn nơi gần, đi về trong ngày, có nhiều chỗ nghỉ. Không gian thiền viện yên tĩnh có thể giúp người mới ốm dậy thư thái, nhưng một chuyến xe dài mệt nhọc có thể làm điều ngược lại.
Đi cùng trẻ nhỏ. Trẻ dễ chán khi phải giữ im lặng lâu. Chọn nơi có vườn, hồ, lối đi bộ để trẻ được ngắm cảnh; dặn trước con về chuyện nói khẽ, không chạy nhảy trong sân chánh điện. Một buổi sáng là đủ, không cần cả ngày.
Đi một mình. Đây là lúc thiền viện phát huy rõ nhất. Bạn có thể ngồi lâu ở một góc sân, đi bộ chậm quanh vườn, không phải lo cho ai. Hãy báo lịch trình cho người nhà, đi về trước khi trời tối nếu đường núi vắng.
Một ngày lên thiền viện: gợi ý nhịp đi
Lịch dưới đây dành cho một ngày bình thường, không trùng ngày lễ lớn của thiền viện. Bạn điều chỉnh theo quãng đường thực tế.
- Xuất phát sớm để đến nơi khi sương còn trên núi; không khí buổi sáng ở thiền viện là phần đẹp nhất của chuyến đi.
- Gửi xe, đi bộ chậm qua cổng và sân trước; đọc các biển hướng dẫn để biết khu nào mở cho khách.
- Vào chánh điện chiêm bái nếu không có giờ tu tập chung; nếu đang có, đứng ngoài chờ, không chen vào.
- Đi bộ quanh vườn, ra chỗ nhìn hồ hoặc nhìn núi; tìm một ghế đá, ngồi yên mười lăm, hai mươi phút không dùng điện thoại.
- Xuống núi ăn trưa; chiều tuỳ sức mà đi thêm một điểm cảnh quan gần, hoặc về nơi nghỉ sớm.
- Trên đường về, nếu cảm thấy nhẹ nhõm, bạn thử nghĩ xem điều gì giúp mình như vậy: sự yên lặng, cây cối, hay việc rời điện thoại. Đó là thứ có thể mang về đời sống hằng ngày.
Mùa nào lên núi cho dễ chịu
Đà Lạt mát quanh năm, mùa khô thường khoảng từ cuối năm đến đầu năm sau, trời xanh, ít mưa; mùa mưa thường có mưa chiều, đường dốc trơn. Đi Đà Lạt mùa nào cũng được, nhưng nhớ mang áo ấm vì buổi sáng và tối khá lạnh với người từ đồng bằng lên.
Huế và vùng Bạch Mã có mùa mưa dài vào cuối năm, khoảng tháng Chín đến tháng Mười Hai dương lịch, mưa to kéo dài nhiều ngày; khi có mưa lớn, lũ, nên hoãn chuyến lên núi. Mùa xuân và đầu hè thường đẹp hơn, rừng xanh, hồ trong.
Tây Thiên và Yên Tử thuộc khí hậu miền Bắc: mùa xuân mưa phùn, đường bậc trơn; mùa hè nóng ở chân núi nhưng mát hơn trên cao; mùa thu trong và dịu, rất hợp để đi; mùa đông lạnh, có ngày rét đậm, người già nên mặc đủ ấm hoặc chờ đợt ấm hơn. Dịp đầu năm âm lịch là mùa hội, rất đông; muốn lắng lòng, bạn nên tránh.
Chuẩn bị gì cho một ngày lên thiền viện
Hành trang đơn giản nhưng nên có những thứ sau:
- Trang phục kín đáo, màu nhã, dễ vận động; áo khoác cho buổi sáng sớm trên núi.
- Giày đế bám, đi bộ êm; dép dễ tháo nếu phải để giày bên ngoài chánh điện.
- Nước uống, đồ ăn khô nhẹ; không mang đồ ăn mặn có mùi vào trong khuôn viên thiền viện.
- Thuốc thường dùng của người lớn tuổi; thuốc chống say nếu đi đường đèo.
- Túi nhỏ đựng rác để mang về.
- Điện thoại đã sạc, nhưng để chế độ im lặng suốt thời gian trong thiền viện.
Không cần mang lễ vật nhiều. Nhiều thiền viện khuyến khích khách không đốt vàng mã, hạn chế hương; nếu muốn góp công đức, hãy bỏ vào hòm công đức đặt trong khuôn viên.
Nếu đi theo đoàn đông, nên chia thành nhóm nhỏ khi vào khuôn viên, cử một người nắm lịch trình và giờ tập trung, để không ai phải gọi nhau ầm ĩ giữa sân.
Gộp thiền viện với cảnh quan xung quanh
Mỗi thiền viện nằm giữa một vùng cảnh quan riêng, nên một ngày lên núi có thể kết hợp thêm vài điểm nhẹ nhàng. Ở Đà Lạt, khu vực hồ Tuyền Lâm có rừng thông, đường đi bộ ven hồ, rất hợp để đi dạo sau khi rời thiền viện. Thành phố cũng có nhiều chùa, nhà thờ, công trình kiến trúc cũ; nhưng với người lớn tuổi, chỉ nên chọn thêm một điểm trong buổi chiều.
Thiền viện Trúc Lâm Bạch Mã nằm gần vùng vườn quốc gia Bạch Mã. Người còn khoẻ có thể dành thêm một ngày cho các đường mòn trong rừng, nhưng phải đi theo hướng dẫn của ban quản lý vườn, không tự đi lạc vào lối mòn vắng, nhất là mùa mưa. Từ đây về trung tâm Huế không quá xa, có thể ghép với các chùa cổ ở cố đô.
Ở Tây Thiên, thiền viện nằm trong quần thể di tích rộng của vùng núi Tam Đảo, có đền thờ, chùa cổ và đường mòn trong rừng; Yên Tử thì có cả một hệ thống chùa tháp trên đường lên đỉnh. Hai nơi này thuộc những hành trình lớn của miền Bắc, nếu muốn đi trọn, bạn nên dành ít nhất một ngày rưỡi và chuẩn bị sức như một chuyến leo núi.
Lắng lòng trên núi và chăm sức khoẻ khi về
Nhiều người kể rằng sau một ngày ở thiền viện, họ ngủ ngon hơn, bớt căng thẳng. Đó là trải nghiệm có thật của không ít người, phần lớn nhờ được rời công việc, đi bộ trong thiên nhiên, hít thở không khí trong lành. Nhưng một ngày lên núi không phải là cách chữa bệnh, và cảm giác nhẹ nhõm cũng không giữ mãi nếu nhịp sống hằng ngày vẫn như cũ.
Điều có thể mang về là những thói quen nhỏ: mỗi ngày dành vài phút ngồi yên, đi bộ, bớt nhìn điện thoại trước khi ngủ. Nếu bạn đang gặp khó khăn kéo dài về tâm trạng, giấc ngủ, hãy coi chuyến đi là một khoảng nghỉ, rồi tìm thêm sự hỗ trợ từ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Với người lên núi để cầu sức khoẻ cho người thân, điều quý nhất có lẽ là trở về với một cái đầu bình tĩnh hơn, để cùng gia đình đưa ra những quyết định đúng trong việc chữa trị và chăm sóc.
Câu hỏi thường gặp
Thiền viện có thu vé vào cửa không?
Thông thường các thiền viện không bán vé vào cửa, nhưng có thể có phí gửi xe, phí cáp treo hoặc vé khu du lịch xung quanh tuỳ nơi. Thông tin này thay đổi theo thời điểm, bạn nên kiểm tra với ban quản lý hoặc người địa phương trước khi đi.
Có được ngủ lại thiền viện không?
Tuỳ thiền viện và tuỳ thời điểm. Một số nơi chỉ đón khách tham quan trong ngày, một số có khoá tu cho cư sĩ với thời gian đăng ký riêng. Muốn ở lại, bạn cần liên hệ trước, không tự ý đến xin ngủ qua đêm, nhất là đi theo đoàn đông.
Không biết thiền có nên lên thiền viện không?
Có. Phần lớn khách đến thiền viện là người không thực hành thiền. Bạn chỉ cần giữ im lặng, ăn mặc kín đáo, đi trong khu vực mở cho khách. Nếu muốn tìm hiểu thiền, hãy hỏi các khoá tập dành cho người mới mà thiền viện tổ chức.
Đi cáp treo lên thiền viện Đà Lạt có an toàn cho người già không?
Cáp treo thường thuận tiện cho người khó leo dốc, nhưng người sợ độ cao, người có bệnh tim mạch hay huyết áp nên cân nhắc và hỏi bác sĩ trước. Nếu không đi cáp, có thể đi ô tô theo đường bộ tới gần khu thiền viện.
Mùa nào lên thiền viện Trúc Lâm Bạch Mã đẹp nhất?
Mùa xuân và đầu hè thường đẹp, trời ít mưa, hồ trong, rừng xanh. Cuối năm là mùa mưa dài của Huế, có lúc mưa lớn kéo dài, đường đi khó; khi có cảnh báo mưa lũ, bạn nên hoãn chuyến.
Đi thiền viện một ngày có giúp giảm căng thẳng không?
Nhiều người thấy nhẹ nhõm sau một ngày ở nơi yên tĩnh, gần thiên nhiên, rời điện thoại. Nhưng đó là khoảng nghỉ chứ không phải cách chữa. Nếu căng thẳng, mất ngủ kéo dài, bạn nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.