Với người cao tuổi hoặc người vừa ốm dậy, một chuyến đi lễ cầu an tốt là chuyến đi ngắn, đến một nơi bằng phẳng, ít bậc, có chỗ ngồi nghỉ và nhà vệ sinh gần, đi vào giờ mát của một ngày thường, và về nhà trước khi người đi mệt. Nơi đến không cần nổi tiếng; một ngôi chùa, ngôi đền trong vòng một hai giờ xe thường hợp hơn một điểm hành hương xa.
Bài viết dành cho con cháu đang muốn đưa bố mẹ, ông bà đi một chuyến cho yên lòng: cách chọn nơi theo sức khoẻ người đi, cách lên lịch một ngày, những thứ cần mang, và dấu hiệu nên dừng lại để quay về. Việc người bệnh đã nên đi xa hay chưa phải do bác sĩ điều trị quyết định; bài này bắt đầu từ lúc bác sĩ đã đồng ý.
Chọn nơi đến: những tiêu chí quan trọng hơn danh tiếng
Khi chọn nơi đi lễ cho người cao tuổi, nhiều gia đình nghĩ ngay đến những điểm nổi tiếng. Nhưng với người sức yếu, những tiêu chí dưới đây quyết định chuyến đi dễ chịu hay vất vả.
| Tiêu chí | Nên tìm | Nên tránh |
|---|---|---|
| Quãng đường | Dưới hai giờ xe mỗi chiều | Đi về trong ngày mà mỗi chiều bốn, năm giờ |
| Địa hình | Đất bằng, sân phẳng, lối đi rộng | Leo nhiều bậc đá, đường núi, đi đò, đi thuyền |
| Chỗ đỗ xe | Xe vào gần cổng | Phải gửi xe xa rồi đi bộ dài |
| Chỗ nghỉ | Có ghế đá, hiên mát, nhà khách | Sân rộng giữa nắng, không bóng cây |
| Nhà vệ sinh | Có, gần, sạch | Không có hoặc phải đi xa |
| Mật độ khách | Ngày thường, giờ sớm | Rằm, mùng một, mùa hội |
| Y tế gần đó | Gần trạm y tế, bệnh viện | Vùng hẻo lánh, sóng điện thoại yếu |
Một ngôi chùa đạt hầu hết các tiêu chí này thường là chùa trong thành phố, chùa làng quanh vùng hoặc những di tích nằm ở đồng bằng. Các điểm trên núi, trên đảo nên để dành cho lúc sức khoẻ thật sự cho phép.
Hỏi bác sĩ những gì trước chuyến đi
Đã đi xa được chưa. Với người vừa mổ, vừa xuất viện, vừa qua đợt điều trị nặng, câu hỏi đầu tiên là cơ thể đã chịu được một chuyến xe dài và vài giờ đi lại chưa. Bác sĩ điều trị là người trả lời chính xác nhất.
Có cần tránh nơi đông người, khói hương. Người có bệnh hô hấp, người suy giảm miễn dịch, người vừa hoá trị có thể cần tránh chỗ đông và khói. Nếu vậy, chọn giờ vắng và để họ đứng xa lư hương.
Uống thuốc thế nào khi đi đường. Hỏi xem thuốc có cần uống đúng giờ không, có thể uống khi chưa ăn không, có gây buồn ngủ, chóng mặt không. Ghi lại để người đi cùng nhắc.
Ăn uống có kiêng gì không. Người tiểu đường, người bệnh thận, bệnh tim mạch có chế độ ăn riêng. Bữa chay ở chùa hay quán quanh đó có thể nhiều tinh bột, nhiều muối, nhiều dầu; nên chuẩn bị đồ ăn phù hợp mang theo.
Dấu hiệu nào phải quay về ngay. Mỗi bệnh có những dấu hiệu cảnh báo riêng. Biết trước giúp người đi cùng không lúng túng và không chần chừ khi cần đưa người bệnh đi khám.
Một lịch mẫu cho ngày đi lễ cầu an
Lịch dưới đây dành cho chuyến đi khoảng một đến hai giờ xe mỗi chiều. Bạn điều chỉnh theo quãng đường thực tế, nhưng giữ nguyên tinh thần: đi sớm, về sớm, nghỉ nhiều.
- Tối hôm trước: chuẩn bị đồ, sạc điện thoại, kiểm tra thuốc; để người cao tuổi ngủ sớm, không thức khuya chuẩn bị lễ.
- Sáng: ăn sáng nhẹ ở nhà, uống thuốc theo giờ, đi vệ sinh trước khi lên xe.
- Trên đường: dừng nghỉ sau mỗi khoảng một giờ, cho người già xuống xe đi lại vài phút, uống nước.
- Đến nơi: nghỉ ở chỗ mát mười lăm phút trước khi vào thăm. Đi chậm, vào một hai gian thờ chính, không cố đi hết khuôn viên.
- Thắp hương, ngồi yên một lúc. Người khác trong nhà có thể đi lễ các ban còn lại, người già ngồi chờ ở chỗ có bóng mát.
- Trưa: ăn ở nơi sạch sẽ, đúng chế độ ăn; nếu có thể, nghỉ trưa trên xe hoặc ở một quán có chỗ ngả lưng.
- Đầu giờ chiều: lên đường về, không ghé thêm điểm thứ hai nếu người đi đã có dấu hiệu mệt.
- Về nhà: tắm nước ấm, ăn tối sớm, đi ngủ sớm; hôm sau để người già nghỉ, không xếp lịch khác.
Mang theo những gì
Túi đồ cho người cao tuổi nên gọn nhưng đủ, đặt ở chỗ dễ lấy trong xe:
- Toàn bộ thuốc đang dùng, đủ cho cả ngày cộng thêm một liều dự phòng; đơn thuốc hoặc ảnh chụp đơn thuốc.
- Thẻ bảo hiểm y tế, căn cước, giấy tờ ra viện gần nhất nếu vừa nằm viện.
- Máy đo huyết áp, máy đo đường huyết nếu người đi cùng đang phải theo dõi thường xuyên.
- Nước lọc, đồ ăn nhẹ hợp chế độ ăn, kẹo cho người tiểu đường phòng khi hạ đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Ghế xếp nhỏ hoặc gậy có ghế ngồi, gối kê lưng cho chuyến xe dài.
- Áo khoác, khăn, mũ, dù; khăn ướt, giấy vệ sinh, túi nôn nếu người già hay say xe.
- Một tờ giấy ghi tên, tuổi, bệnh đang mắc, thuốc đang dùng, số điện thoại người nhà, đặt trong túi áo người cao tuổi.
Lễ vật thì gọn thôi. Một bó hoa, một ít hoa quả là đủ; mang lễ nặng chỉ khiến con cháu phải khuân vác, mất thời gian chăm người già.
Ở nơi đến: giữ sức cho người đi
Khi đến nơi, nhiều gia đình có thói quen đi một lượt hết các ban thờ, các gian, các tầng. Với người già, điều này dễ thành quá sức. Bạn nên chọn trước một hai nơi họ muốn đến nhất, để họ ở đó đủ lâu, còn những chỗ khác người trẻ trong nhà đi thay. Người già thường không ngại nói mình mệt với con cháu, nhưng lại ngại làm cả đoàn phải chờ; vì vậy chính người đi cùng phải chủ động hỏi han.
Tránh để người cao tuổi đứng lâu trong đám đông hay gần lư hương nhiều khói. Khi họ muốn thắp hương, hãy đi cùng, cầm giúp hương, đỡ tay khi lên xuống bậc thềm. Nếu sân lát gạch trơn sau mưa, đi sát bên cạnh. Một cú ngã ở tuổi già có thể để lại hậu quả lâu dài hơn bất kỳ cơn mệt nào.
Nên canh thời gian. Một chuyến cầu an không cần dài; nửa giờ đến một giờ ở nơi đến là đủ cho nhiều người. Điều người già nhớ thường không phải là đã đi được bao nhiêu chỗ, mà là được con cháu đưa đi, được ngồi yên ở một nơi đẹp, và về nhà không mệt.
Gợi ý kiểu nơi đến theo từng vùng
Ở đồng bằng Bắc Bộ, nhiều gia đình chọn một ngôi chùa cổ hoặc một ngôi đền nằm giữa làng, có sân gạch phẳng và cây đa che bóng. Những nơi như vậy thường cách thành phố chỉ một giờ xe, đường vào làng hẹp nhưng bằng, và người già quen không khí làng quê nên thấy thoải mái. Cần tránh những ngày làng có hội, vì khi đó sân đình, sân chùa chật kín, xe không vào được tới cổng.
Ở miền Trung, các chùa trong lòng thành phố Huế hay chùa ven biển gần khu dân cư Đà Nẵng hợp hơn những điểm phải lên dốc cao. Mùa mưa bão từ khoảng tháng Chín đến tháng Mười Một dương lịch, đường ven biển và đường đèo có thể sạt lở, gió lớn; với người sức yếu, nên hoãn sang mùa khô. Mùa hè nắng gắt, nên đi sáng sớm và về trước trưa.
Ở Nam Bộ, chùa và miếu thường nằm trên đất bằng, sân rộng, nhưng nắng gần như quanh năm. Chọn nơi có hiên rộng, cây cao, có ghế ngồi; đi vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Những chuyến phải đi ghe, đi đò qua sông nên cân nhắc kỹ với người khó giữ thăng bằng, và luôn mặc áo phao nếu vẫn quyết định đi.
Dù ở vùng nào, cách chắc nhất vẫn là một người trong nhà đi trước một lần, xem lối đi, chỗ đỗ xe, nhà vệ sinh, rồi mới đưa người già tới. Một buổi đi thử ấy tiết kiệm cho cả nhà rất nhiều lúng túng trong ngày chính.
Dấu hiệu nên dừng lại và quay về
Dù đã chuẩn bị kỹ, cơ thể người già và người mới ốm dậy có thể thay đổi nhanh. Khi thấy các dấu hiệu dưới, nên dừng chuyến đi, cho người bệnh nghỉ và liên hệ cơ sở y tế gần nhất nếu cần:
- Chóng mặt, choáng váng, da tái, vã mồ hôi lạnh.
- Khó thở, đau tức ngực, tim đập nhanh bất thường.
- Lú lẫn, nói khó, yếu một bên tay chân, méo miệng: đây là dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay.
- Đau tăng lên ở vết mổ, sốt, buồn nôn kéo dài.
- Mệt lả, không muốn nói chuyện, không muốn ăn uống.
- Ngã, dù trông có vẻ không sao, đặc biệt nếu bị va đầu.
Quay về giữa chừng không có gì phải tiếc. Lời cầu bình an đã gửi từ lúc cả nhà quyết định đi; quan trọng là người được cầu cho vẫn an toàn.
Khi người bệnh chưa đi được: cầu thay và đưa nơi đến về nhà
Có những lúc bác sĩ chưa cho đi xa, hoặc chính người bệnh không muốn đi. Khi đó, người trong nhà có thể đi lễ thay, rồi về kể lại: chùa hôm nay vắng, hoa trong sân đang nở, có tiếng chuông lúc trưa. Với nhiều người già, được nghe con cháu kể như vậy đã là một niềm vui.
Một cách khác là chụp vài tấm ảnh toàn cảnh, quay một đoạn ngắn không gian yên tĩnh nơi đến, mang về cho người bệnh xem. Chỉ cần nhớ không quay chụp người đang lễ hay nhà sư khi chưa xin phép. Nhiều gia đình còn mua một nhành hoa, một gói chè ở vùng ấy làm quà để người ở nhà cảm thấy mình cũng góp mặt.
Và quan trọng hơn cả, hãy dành thời gian ngồi với người bệnh, nghe họ nói, nhắc họ uống thuốc, đưa họ đi tái khám đúng hẹn. Đó là phần cầu bình an mà không chùa nào làm thay được.
Câu hỏi thường gặp
Người vừa xuất viện bao lâu thì đi lễ xa được?
Không có con số chung cho mọi người, vì phụ thuộc vào bệnh, loại phẫu thuật và tình trạng hồi phục. Bạn nên hỏi trực tiếp bác sĩ điều trị trong lần tái khám. Trong lúc chờ, người nhà có thể đi lễ thay hoặc đưa người bệnh đến một chùa rất gần nhà.
Nên đi chùa nổi tiếng xa hay chùa gần nhà?
Với người cao tuổi, người mới ốm dậy, chùa gần nhà thường tốt hơn: đường ngắn, ít mệt, dễ quay về khi cần. Những điểm nổi tiếng xa, trên núi hay trên đảo nên để dành cho lúc sức khoẻ thật sự cho phép, và đi vào ngày vắng.
Người già có bệnh tiểu đường ăn cơm chay ở chùa được không?
Bữa chay có thể nhiều cơm, bún, đồ chiên, nước kho mặn, không hẳn phù hợp với người tiểu đường. Tốt nhất mang theo đồ ăn đúng chế độ, ăn đúng giờ, và mang theo thuốc, máy đo đường huyết nếu đang dùng theo chỉ dẫn của bác sĩ.
Có nên thuê xe lăn khi đưa người già đi lễ không?
Nếu người già đi bộ chậm, mệt nhanh, xe lăn giúp họ đi trọn chuyến mà không kiệt sức. Bạn nên hỏi trước xem nơi đến có lối đi phù hợp, có bậc nhiều không. Nhiều nơi thờ tự cổ không có lối dốc cho xe lăn, cần người khiêng qua bậc.
Đi theo tour hành hương có hợp với người cao tuổi không?
Nhiều tour đi nhiều điểm trong một ngày, xuất phát sớm, về khuya, ít thời gian nghỉ, không hợp với người sức yếu. Nếu vẫn muốn đi theo đoàn, hỏi kỹ lịch trình, số điểm, thời gian xe chạy, và có thể để người già nghỉ ở xe tại một vài điểm.
Làm sao để bố mẹ không cảm thấy mình là gánh nặng khi đi cùng?
Hãy lên lịch thật thưa ngay từ đầu, để việc nghỉ ngơi là một phần của chuyến đi chứ không phải vì họ. Hỏi họ muốn đến đâu, muốn ở lâu chỗ nào. Khi nghỉ, cả nhà cùng nghỉ, cùng ngồi uống nước; như vậy không ai cảm thấy mình làm chậm người khác.