Nam Bộ chỉ có hai mùa, mùa khô từ khoảng tháng Mười hai đến tháng Tư và mùa mưa từ khoảng tháng Năm đến tháng Mười một, nhưng mỗi mùa đổi hẳn cách đi: mùa khô đi đâu cũng được nhưng phải tránh nắng trưa, mùa mưa đi buổi sáng và tránh đường núi chiều mưa, còn mùa nước nổi ở vùng đầu nguồn là lúc riêng của miền Tây. Chọn tháng theo thời tiết và theo người đi cùng sẽ quyết định chuyến hành hương nhẹ hay mệt.
Bài này gom kinh nghiệm chọn mùa cho các điểm thường gặp trong một chuyến hành hương Nam Bộ: núi Bà Đen, Tòa Thánh Tây Ninh, chùa cổ Sài Gòn, chùa Khmer Sóc Trăng – Trà Vinh, núi Cấm, Mỹ Tho, các đảo. Cuối bài là một lịch gộp điểm năm ngày để bạn tự điều chỉnh. Tháng ghi theo dương lịch, là xu hướng thường thấy, mỗi năm có thể lệch.
Hai mùa, ba nhịp: nên đi đâu lúc nào
Bảng dưới gom các điểm hành hương Nam Bộ theo thời tiết. Đây là xu hướng chung để tham khảo, không thay cho dự báo thời tiết trước ngày đi:
| Thời gian | Đặc điểm thời tiết | Hợp với điểm nào | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tháng Mười hai – tháng Hai | Khô, mát nhất năm, sáng sớm se lạnh | Hầu hết các điểm; núi Bà Đen, núi Cấm, các đảo phía tây | Trùng Tết và mùa hội xuân, nhiều nơi rất đông |
| Tháng Ba – tháng Tư | Nóng nhất năm, nắng gắt, khô hanh | Chùa trong phố, hội quán, nơi có mái che | Tránh leo núi giữa trưa; nguy cơ cháy rừng; giữa tháng Tư là Tết Khmer |
| Tháng Năm – tháng Bảy | Đầu mùa mưa, mưa rào chiều, cây xanh lại | Chùa Khmer, Mỹ Tho, chùa cổ Sài Gòn | Đi buổi sáng, chiều dễ mưa giông |
| Tháng Tám – tháng Mười một | Mưa nhiều, vùng đầu nguồn vào mùa nước nổi | Núi Cấm, Bảy Núi nhìn đồng nước; đi ghe miền Tây | Kiểm tra mực nước, không đi ghe khi giông; biển đảo có thể động |
Với nhóm có người lớn tuổi, những tháng đầu mùa khô sau Tết đến khoảng giữa tháng Ba thường dễ chịu nhất. Với người muốn ngắm cảnh miền Tây đặc trưng, mùa nước nổi cuối năm là lúc đáng đi. Còn tháng Ba, tháng Tư, nếu buộc phải đi, hãy dồn lịch vào sáng sớm và chiều muộn.
Mùa khô: đi đâu cũng được, chỉ cần tránh nắng trưa
Mùa khô là mùa đông khách nhất ở hầu hết các điểm hành hương phía Nam, vì đường khô ráo, ít mưa, trời trong. Nhưng mùa khô cũng có hai nửa khác nhau. Nửa đầu, từ khoảng tháng Mười hai đến tháng Hai, trời mát, gió bấc nhẹ, sáng sớm có khi se lạnh; đây là lúc lý tưởng cho người lớn tuổi. Nửa sau, tháng Ba và tháng Tư, là cao điểm nắng nóng, nhiệt độ ban trưa ở nhiều nơi rất cao.
Trong những tháng nóng, leo núi giữa trưa là chuyện nên tránh tuyệt đối với người già, người có bệnh tim mạch, trẻ nhỏ. Mất nước và say nắng có thể đến nhanh mà người bệnh không tự nhận ra. Sân chùa, bậc đá và bãi xe trống trải hấp nhiệt rất nhanh, đứng chờ nhau giữa sân lúc trưa cũng đủ làm người yếu choáng. Lịch đi nên dồn vào trước mười giờ sáng và sau ba giờ chiều, buổi trưa nghỉ trong nhà có quạt hoặc máy lạnh.
Mùa khô cũng là mùa cháy rừng ở các núi như núi Bà Đen, núi Cấm, rừng tràm vùng Bảy Núi. Hương khói, vàng mã đốt tuỳ tiện trên núi là một trong những nguy cơ. Thắp hương ở lư hương chung của chùa, không đốt gì ngoài khu vực được bố trí, và không vứt tàn thuốc trên đường đi. Đầu mùa khô cũng trùng Tết và mùa hội xuân; nếu muốn yên tĩnh, đi sau rằm tháng Giêng.
Mùa mưa: đi buổi sáng, tránh đường núi chiều mưa
Mùa mưa ở Nam Bộ thường không mưa dầm suốt ngày như miền Trung mà là những cơn mưa rào buổi chiều, đổ xuống nhanh rồi tạnh. Buổi sáng thường khô ráo, trời mát hơn mùa khô. Vì vậy, nếu biết sắp lịch, mùa mưa không hề là mùa xấu để đi; ngược lại, cây cối xanh, chùa Khmer giữa vườn đẹp hơn hẳn, khách cũng thưa.
Điều cần tránh là đường núi và bậc đá vào buổi chiều mưa. Đá ướt rất trơn, lối mòn thành suối nhỏ, sét đánh trên đỉnh núi là nguy hiểm thật. Khi đi núi Bà Đen hay núi Cấm vào mùa này, lên và xuống trong buổi sáng, hoặc dùng cáp treo thay vì đi bộ. Trên sông, mưa giông đi kèm gió mạnh, nên các chuyến ghe cũng nên xếp vào buổi sáng.
Mùa mưa cũng là mùa nhiều muỗi. Mang thuốc chống côn trùng, mặc áo dài tay khi đi vườn chùa, ghé các cồn, rạch. Mang theo áo mưa gọn và túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ. Với người lớn tuổi, đôi giày đế bám và một cây gậy chống nhẹ giúp đi trên nền ướt an toàn hơn.
Mùa nước nổi: nét riêng của miền Tây đầu nguồn
Khoảng từ tháng Tám đến tháng Mười một, nước từ thượng nguồn sông Mê Kông đổ về, vùng đầu nguồn An Giang, Đồng Tháp vào mùa nước nổi. Đồng ruộng ngập trắng, kênh rạch đầy nước, nhiều làng sống chậm theo con nước. Với người đi hành hương theo kiểu du lịch văn hoá, đây là mùa nhìn thấy rõ nhất nhịp sống của miền Tây: ghe xuồng đi lại nhiều hơn, chợ quê bày cá linh, bông điên điển.
Mùa này, đứng trên núi Cấm hay các ngọn núi thấp vùng Bảy Núi nhìn xuống, cả cánh đồng như một mặt hồ lớn. Nhiều người chọn đúng mùa này để lên núi. Các ngôi chùa, đình, miếu ven kênh cũng mang dáng vẻ khác hẳn mùa khô: nước dâng gần sân, cây cối soi bóng.
Mùa nước nổi cũng có rủi ro: những năm lũ lớn, đường giao thông có thể ngập, đò ngang hoạt động khó khăn. Trước khi đi, theo dõi tin về mực nước và thời tiết. Không đi ghe, xuồng nhỏ khi trời giông, luôn mặc áo phao, và không để trẻ nhỏ chơi gần mép nước, nhất là ở những nơi nước chảy xiết.
Ngày rằm, cuối tuần và mùa lễ: chọn ngày trong tháng
Ngoài mùa và thời tiết, ngày trong tháng cũng quyết định chuyến đi đông hay vắng. Ở hầu hết các chùa, miếu Nam Bộ, ngày rằm và mùng một âm lịch đông hơn hẳn ngày thường vì Phật tử và người dân địa phương đi lễ. Cuối tuần và các kỳ nghỉ dài cũng vậy, nhất là ở những điểm gần TP.HCM như núi Bà Đen, Mỹ Tho. Nếu mục đích là chiêm bái trong yên tĩnh, ngày thường giữa tuần không trùng rằm là lựa chọn tốt nhất.
Mỗi vùng còn có những dịp riêng: Tết Chôl Chnăm Thmây của người Khmer vào khoảng giữa tháng Tư dương lịch, ngày vía Bà Thiên Hậu trong tháng Ba âm lịch ở các hội quán người Hoa, mùa Vu Lan tháng Bảy âm lịch ở các chùa, lễ Ok Om Bok cuối năm ở Sóc Trăng, Trà Vinh. Đó là những dịp đẹp nếu bạn muốn thấy không khí lễ, nhưng cần chuẩn bị tinh thần đông, đặt chỗ ở sớm và đi lại chậm hơn.
Lịch đi lễ quanh năm theo từng ngày vía là đề tài của một chuyên mục riêng trên trang. Ở đây chỉ cần nhớ một nguyên tắc: muốn yên thì tránh ngày lễ, muốn xem lễ thì chấp nhận đông, và đừng cố gộp cả hai vào cùng một chuyến có người lớn tuổi.
Một lịch gộp điểm năm ngày qua miền Đông và miền Tây
Đây là một ví dụ để bạn tự điều chỉnh, không phải lịch trình chuẩn. Mỗi ngày không quá hai điểm chính, có quãng nghỉ trưa:
- Ngày một: Sáng chùa cổ Sài Gòn (Giác Lâm, Vĩnh Nghiêm), chiều đi bộ qua các hội quán Chợ Lớn. Ngủ ở TP.HCM.
- Ngày hai: Đi sớm lên Tây Ninh, sáng viếng núi Bà Đen, trưa xem buổi cúng ở Tòa Thánh. Ngủ ở Tây Ninh hoặc về TP.HCM.
- Ngày ba: Đi Mỹ Tho, viếng chùa Vĩnh Tràng, đi ghe qua cồn Phụng. Chiều đi tiếp về Cần Thơ, ngủ lại.
- Ngày bốn: Đi Sóc Trăng, viếng các chùa Khmer, chiều về Cần Thơ hoặc đi tiếp Châu Đốc.
- Ngày năm: Lên núi Cấm buổi sáng, chiều nghỉ ngơi rồi về lại TP.HCM, hoặc ngủ thêm một đêm nếu có người lớn tuổi.
Đây là lịch dày. Với nhóm có người lớn tuổi, nên cắt bớt một nửa: chọn miền Đông (Sài Gòn, Tây Ninh) hoặc miền Tây (Mỹ Tho, Sóc Trăng, Trà Vinh, núi Cấm), đi hai ba ngày, nghỉ nhiều. Một chuyến ít điểm nhưng thong thả bao giờ cũng để lại nhiều hơn một chuyến chạy xe từ sáng đến tối.
Đi theo đoàn hội người cao tuổi: người tổ chức nên chuẩn bị gì
Nhiều chuyến hành hương Nam Bộ do hội người cao tuổi, nhóm Phật tử, nhóm bạn bè tổ chức. Người lo việc chung nên tính trước:
- Danh sách thuốc men, bệnh nền của từng người, số liên lạc người nhà; một túi sơ cứu cơ bản.
- Xe đủ chỗ, có quãng dừng nghỉ khoảng mỗi một tiếng rưỡi đến hai tiếng; người già cần đi vệ sinh, duỗi chân.
- Lịch đi không quá hai điểm chính mỗi ngày, có giờ nghỉ trưa thật sự.
- Phương án cáp treo, xe điện cho những ai không leo bậc được, để không ai bị bỏ lại hay bị ép phải leo.
- Một người chuyên đếm người khi lên xuống xe, lên xuống ghe; ở bến đông, chỉ cần một người lạc là cả đoàn mất cả giờ đi tìm.
- Thống nhất trước chuyện lễ vật, công đức: mỗi người tuỳ tâm, không góp chung một khoản lớn theo lời mời chào ở nơi đến.
- Nắm thông tin ban quản lý, cơ sở y tế gần các điểm đến.
Người tổ chức cũng nên nhắc cả đoàn những nếp chung: đi nhẹ nói khẽ ở nơi thờ tự, không mở loa, không chen lấn, mang rác về. Một đoàn đông mà gọn gàng sẽ được nhà chùa và người dân địa phương quý mến.
Câu hỏi thường gặp
Đi hành hương Nam Bộ mùa nào dễ chịu nhất?
Những tháng đầu mùa khô, khoảng sau Tết đến giữa tháng Ba dương lịch, thường dễ chịu nhất, trời khô và mát. Mùa nước nổi khoảng tháng Tám đến tháng Mười một hợp với người muốn ngắm cảnh đồng nước miền Tây.
Mùa mưa có nên đi lễ ở Nam Bộ không?
Vẫn nên, vì mùa mưa ở Nam Bộ thường là mưa rào buổi chiều, buổi sáng khô ráo và mát. Bạn xếp lịch vào buổi sáng, tránh đường núi, bậc đá và đi ghe vào buổi chiều có mưa giông.
Tháng Ba, tháng Tư đi lễ cần lưu ý gì?
Đây là thời gian nóng nhất năm. Bạn dồn lịch vào trước mười giờ sáng và sau ba giờ chiều, nghỉ trưa trong nhà, uống đủ nước, không leo núi giữa trưa và không đốt hương, vàng mã ngoài khu vực được bố trí vì nguy cơ cháy rừng.
Mùa nước nổi ở miền Tây là khi nào?
Mùa nước nổi ở vùng đầu nguồn An Giang, Đồng Tháp thường từ khoảng tháng Tám đến tháng Mười một dương lịch, mỗi năm có thể sớm hoặc muộn hơn. Những năm lũ lớn cần theo dõi tin mực nước trước khi đi.
Một chuyến hành hương Nam Bộ nên kéo dài bao lâu?
Tuỳ người đi cùng. Với người khoẻ, năm ngày có thể đi cả miền Đông và miền Tây. Với nhóm có người lớn tuổi, nên chọn một vùng, đi hai ba ngày, mỗi ngày không quá hai điểm chính và có nghỉ trưa.