Các ngày vía Phật và Bồ Tát trong năm: lịch âm phổ biến ở chùa Bắc tông và cách dùng

Theo lịch phổ biến ở các chùa Bắc tông Việt Nam, ngoài ba ngày vía Quan Âm, trong năm còn có các ngày vía: Phật Thích Ca xuất gia (mùng 8 tháng Hai), Phật nhập Niết bàn (rằm tháng Hai), Bồ Tát Phổ Hiền (21 tháng Hai), Bồ Tát Văn Thù (mùng 4 tháng Tư), Phật đản (rằm tháng Tư), Bồ Tát Đại Thế Chí (13 tháng Bảy), Bồ Tát Địa Tạng (30 tháng Bảy), Phật Dược Sư (30 tháng Chín), Phật A Di Đà (17 tháng Mười một) và Phật thành đạo (mùng 8 tháng Chạp). Mùng một Tết là vía Phật Di Lặc, rơi vào dịp đầu năm.

Bài này đưa lịch ấy thành bảng, nói ngắn mỗi ngày gắn với vị nào, chùa nào thường làm lễ lớn, và cách dùng lịch vía để xếp chuyến đi chùa trong năm cho thong thả. Lịch có thể khác đôi chút giữa các chùa, các bản lịch in; chùa Nam tông và chùa Khmer theo lịch riêng. Bài không giảng giáo lý về từng vị Phật, Bồ Tát; điều đó bạn nên hỏi chư tăng ni.

Ngày vía là gì

Trong cách nói của người Việt, “ngày vía” là ngày kỷ niệm gắn với một vị Phật, Bồ Tát hay vị thần được thờ: ngày đản sinh, xuất gia, thành đạo, nhập Niết bàn, hoặc một ngày được truyền thống chọn để tưởng nhớ. Từ “vía” cũng được dùng cho các vị thần trong tín ngưỡng dân gian, như vía Thần Tài, vía Bà; ở đây bài chỉ nói các ngày vía trong lịch nhà chùa.

Phần lớn các ngày vía Phật, Bồ Tát mà chùa Việt dùng hình thành qua truyền thống Phật giáo Trung Hoa rồi truyền sang Việt Nam. Một số ngày gắn với sự kiện trong cuộc đời Đức Phật Thích Ca theo kinh sách; nhiều ngày khác, như vía các vị Bồ Tát, là ngày được truyền thống chọn để tưởng niệm, không phải ngày sinh theo nghĩa lịch sử. Hiểu như vậy để không hỏi “ngày nào Bồ Tát thật sự ra đời”, vì đó không phải là câu hỏi mà lịch vía đặt ra.

Với người đi chùa, ngày vía là những mốc trong năm mà chùa có khoá lễ, tụng kinh liên quan đến vị được kỷ niệm. Biết các mốc này, bạn hiểu vì sao có những ngày chùa đông bất thường, và có thể chọn dịp hợp với mong muốn của mình.

Lịch ngày vía phổ biến trong năm

Bảng dưới theo lịch phổ biến ở các chùa Bắc tông Việt Nam; ngày ghi theo âm lịch. Một vài bản lịch có thêm các ngày vía khác như vía Bồ Tát Chuẩn Đề (16 tháng Ba). Với ngày 30 rơi vào tháng thiếu, nhiều chùa làm vào ngày 29.

Không chùa nào làm lễ lớn cho tất cả các ngày trên. Mỗi chùa chọn làm lễ trọng thể vào những ngày gắn với vị thờ chính hoặc pháp môn của chùa; các ngày khác có thể chỉ có thời kinh như thường lệ. Muốn biết chùa gần nhà làm lễ ngày nào, hỏi trực tiếp nhà chùa.

Nửa đầu năm: xuất gia, Niết bàn, Phổ Hiền, Văn Thù

Tháng Hai âm lịch có ba mốc liền nhau gắn với Đức Phật Thích Ca và các Bồ Tát. Mùng 8 tháng Hai kỷ niệm ngày Thái tử Tất Đạt Đa rời cung điện đi tìm đạo. Rằm tháng Hai kỷ niệm ngày Đức Phật nhập Niết bàn. Hai ngày này nằm giữa mùa hội xuân, nên ở các chùa lớn có hội thì không khí lễ vía hoà vào không khí hội; ở chùa làng thì yên hơn.

Ngày 21 tháng Hai là vía Bồ Tát Phổ Hiền, ngày mùng 4 tháng Tư là vía Bồ Tát Văn Thù. Trong nghệ thuật Phật giáo Bắc tông, hai vị thường được thờ hai bên Đức Phật Thích Ca, Văn Thù cưỡi sư tử tượng trưng cho trí tuệ, Phổ Hiền cưỡi voi trắng tượng trưng cho hạnh nguyện. Không nhiều chùa làm lễ lớn hai ngày này, nhưng những chùa có thờ bộ tượng Thích Ca – Văn Thù – Phổ Hiền thường có khoá lễ.

Một số gia đình có con đi học chọn ngày vía Văn Thù để đưa con lên chùa, vì Văn Thù gắn với trí tuệ. Đó là cách hiểu dân gian dễ thương, miễn là không biến thành chuyện “cầu cho đỗ”. Với con, một buổi đi chùa yên tĩnh đầu mùa thi, được nghe kể về ý nghĩa của trí tuệ, có ích hơn mọi lời hứa hẹn.

Nửa sau năm: Đại Thế Chí, Địa Tạng, Dược Sư, A Di Đà

Tháng Bảy âm lịch, ngoài Vu Lan, có hai ngày vía. Ngày 13 là vía Bồ Tát Đại Thế Chí, vị thường được thờ cùng Quan Âm hai bên Phật A Di Đà trong bộ Tây Phương Tam Thánh. Ngày 30 là vía Bồ Tát Địa Tạng, vị Bồ Tát gắn với nguyện cứu độ chúng sinh ở cõi khổ. Nhiều chùa có khu thờ hương linh, nơi các gia đình gửi tro cốt, linh vị, làm lễ lớn ngày vía Địa Tạng; người có người thân gửi ở chùa thường đến vào dịp này.

Ngày 30 tháng Chín là vía Phật Dược Sư, vị Phật được thờ với nguyện giúp chúng sinh bớt bệnh khổ. Những chùa có điện Dược Sư thường có khoá lễ cầu an ngày này. Người có người thân đang ốm hay đến cầu bình an; điều cần nhớ là cầu an không thay được việc điều trị, và việc nghe bác sĩ, chăm sóc người bệnh chu đáo vẫn là phần quan trọng nhất.

Ngày 17 tháng Mười một là vía Phật A Di Đà, một trong những ngày lễ lớn nhất ở các chùa theo pháp môn Tịnh độ, vốn rất phổ biến ở Việt Nam. Nhiều chùa có khoá niệm Phật kéo dài, có nơi tổ chức khoá tu một ngày. Tháng Mười một âm lịch rơi vào đầu mùa đông ở miền Bắc, nên người cao tuổi đi lễ ngày này cần chuẩn bị đồ ấm, nhất là ở các chùa có chánh điện rộng, gió lùa.

Chùa nào làm lễ vía nào

Chùa có điện thờ riêng. Chùa có điện Địa Tạng, điện Dược Sư, điện Tây Phương Tam Thánh thường làm lễ lớn vào ngày vía của vị được thờ ở điện ấy. Nhìn các điện trong chùa là đoán được phần nào lịch lễ.

Chùa theo pháp môn Tịnh độ. Coi trọng vía A Di Đà, Đại Thế Chí, Quan Âm. Khoá niệm Phật ngày 17 tháng Mười một thường đông.

Chùa làng Bắc Bộ. Thường làm lễ theo các ngày lớn như Phật đản, Vu Lan, vía Quan Âm, cùng ngày rằm, mùng một; các ngày vía khác tuỳ sư trụ trì và hội người cao tuổi của làng.

Chùa Nam tông, chùa Khmer. Không theo lịch vía Bắc tông. Lễ lớn nhất là Vesak, cùng các lễ theo lịch Phật giáo Nam tông và lịch truyền thống Khmer.

Tịnh xá Hệ phái Khất sĩ. Có lịch lễ riêng của hệ phái, gồm cả các ngày kỷ niệm Phật đản, Vu Lan; nên hỏi trực tiếp tịnh xá.

Dùng lịch vía để xếp chuyến đi chùa

Lịch vía hữu ích nhất khi bạn dùng nó để chọn dịp, chứ không phải để đi cho đủ. Vài bước gợi ý:

1. Đầu năm, đánh dấu các ngày vía lên lịch gia đình, kèm ngày dương tương ứng của năm đó.
2. Hỏi ngôi chùa bạn hay đến xem chùa làm lễ lớn ngày vía nào. Gạch bớt những ngày chùa không làm lễ riêng.
3. Chọn hai ba ngày gắn với mong muốn của gia đình: có người thân gửi ở chùa thì vía Địa Tạng; có người đang ốm thì vía Dược Sư hay vía Quan Âm; muốn dự một khoá niệm Phật thì vía A Di Đà.
4. Xem ngày đó rơi vào mùa thời tiết nào ở nơi bạn sống và nơi chùa ở, tránh mùa mưa bão nếu phải đi xa.
5. Nếu ngày vía trùng ngày làm việc, đi buổi sáng sớm hoặc tối hôm trước nếu chùa có khoá lễ; hoặc đi cuối tuần gần nhất.
6. Cuối năm, xem lại: những dịp nào cả nhà thấy nhẹ lòng, những dịp nào chỉ là đi cho có, để năm sau điều chỉnh.

Lịch vía không phải danh sách bắt buộc. Có người cả năm chỉ đi chùa ngày Phật đản và Vu Lan, có người đi gần như mọi ngày vía; cả hai đều là cách gắn bó với ngôi chùa của mình.

Hiểu cho đúng, đừng biến ngày vía thành áp lực

Ngày vía là dịp để nhớ, để tụng kinh cùng nhà chùa, để gặp những người cùng đi chùa. Nó không phải ngày “nhận lễ” mạnh hơn ngày khác, và không có ngày vía nào mà “cầu gì được nấy”. Những lời như vậy thường đến từ người muốn bán lễ, bán dịch vụ, không đến từ nhà chùa.

Gần các ngày vía lớn, trên mạng xã hội hay xuất hiện lời mời “đặt lễ vía hộ”, “gửi tên cầu an ngày vía” kèm số tài khoản lạ. Nếu muốn gửi tên cầu an ở một chùa ở xa, hãy liên hệ thẳng với nhà chùa qua người quen hoặc ban trị sự Phật giáo địa phương, không qua trung gian không rõ ràng.

Cũng đừng để lịch vía thành gánh nặng cho người già trong nhà. Nếu bà cụ muốn đi đủ mọi ngày vía mà sức không còn, con cháu có thể đưa bà đi những ngày lớn, còn những ngày khác cùng bà thắp nén hương ở nhà, đọc cho bà nghe một đoạn kinh bà thích. Theo cách hiểu của nhiều chư tăng, lòng thành nằm ở tâm người, không ở việc có mặt đủ ngày. Muốn hiểu kỹ hơn, cứ hỏi thầy ở chùa nhà mình.

Câu hỏi thường gặp

Lịch ngày vía ở các chùa có giống nhau không?

Phần lớn chùa Bắc tông ở Việt Nam dùng chung một lịch vía phổ biến, nhưng một vài bản lịch thêm bớt ngày, và mỗi chùa chỉ làm lễ lớn ở những ngày gắn với vị thờ chính hay pháp môn của chùa. Chùa Nam tông, chùa Khmer theo lịch riêng.

Ngày vía rơi vào ngày 30 mà tháng chỉ có 29 ngày thì sao?

Tháng âm lịch có thể đủ 30 ngày hoặc thiếu chỉ 29 ngày. Với vía Địa Tạng 30 tháng Bảy hay vía Dược Sư 30 tháng Chín, năm tháng thiếu thì nhiều chùa làm lễ vào ngày 29. Hỏi nhà chùa để biết chắc.

Có ngày vía nào dành riêng cho việc cầu học không?

Trong lịch nhà chùa không có ngày vía nào được quy định để cầu học. Một số gia đình chọn vía Bồ Tát Văn Thù, mùng 4 tháng Tư, vì Văn Thù tượng trưng cho trí tuệ. Đó là cách hiểu dân gian; việc học vẫn cần ôn tập, sức khoẻ và giấc ngủ.

Vía Địa Tạng có liên quan gì đến việc gửi tro cốt ở chùa?

Bồ Tát Địa Tạng gắn với nguyện cứu độ chúng sinh ở cõi khổ, nên nhiều chùa có khu thờ hương linh làm lễ lớn ngày vía này. Gia đình có người thân gửi tro cốt, linh vị thường đến dự. Lịch cụ thể nên hỏi nhà chùa.

Không theo đạo Phật có đi chùa ngày vía được không?

Được. Chùa mở cửa cho mọi người. Bạn chỉ cần ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng trong chánh điện, không chen vào khu vực đang làm lễ. Nhiều người đến ngày vía để nghe tụng kinh, ngồi tĩnh hoặc tìm hiểu văn hoá.

Chùa Nam tông có ngày vía Quan Âm, Địa Tạng không?

Thông thường là không. Truyền thống Nam tông không thờ các vị Bồ Tát này theo cách của Bắc tông, và có lịch lễ riêng với lễ lớn nhất là Vesak. Một số chùa ở Việt Nam có giao thoa hai truyền thống; muốn chắc, hỏi trực tiếp nhà chùa.