Nhiều thanh niên sắp nhập ngũ, sắp đi làm xa hay đi lao động ở nước ngoài cùng gia đình ghé đền thờ Đức Thánh Trần, tức Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, vì trong tâm thức dân gian ông là vị tướng che chở người ra đi, người cầm quân và người lập nghiệp xa nhà. Nơi thờ chính là đền Kiếp Bạc ở Chí Linh (nay thuộc Hải Phòng) và khu đền Trần ở vùng Nam Định cũ (nay thuộc Ninh Bình); khắp cả nước còn rất nhiều đền, đình thờ ông.
Bài này đi theo góc người ra đi: vì sao Đức Thánh Trần gắn với họ, nên ghé nơi nào cho hợp với quãng đường và thời gian, đi ngoài những ngày hội đông, và những việc thật mà gia đình cần lo song song, bởi không chuyến đi lễ nào thay được một bộ hồ sơ đúng, một hợp đồng rõ ràng hay một cơ thể khoẻ mạnh.
Vì sao người ra đi tìm đến Đức Thánh Trần
Trần Hưng Đạo là vị tướng chỉ huy quân dân Đại Việt trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông ở thế kỷ XIII, được sử sách tôn vinh vì tài cầm quân và tấm lòng với nước. Sau khi ông mất, dân gian lập đền thờ ở nhiều nơi, tôn ông là Đức Thánh Trần, gọi thân thiết là "Cha" trong câu nói quen thuộc "tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ".
Vì là vị tướng, ông gắn tự nhiên với những người cầm quân, người lính. Lâu dần, hình ảnh ấy mở rộng sang những ai ra đi lập nghiệp: người đi làm xa, người đi biển, người lên đường sang nước khác lao động, học tập. Gia đình đưa con đến đền trước khi đi là để gửi một lời mong cho con vững vàng, và cũng để chính cha mẹ yên lòng hơn khi tiễn con.
Bài không bàn về những chuyện linh ứng được truyền tai, cũng không phân tích tượng thờ hay nghi lễ khai ấn đầu năm, những chủ đề có tài liệu riêng. Ở đây chỉ dừng ở chỗ: người ra đi tìm đến đâu, đi thế nào cho trọn, và nhớ gì khi về.
Đền Kiếp Bạc ngoài mùa hội
Kiếp Bạc ở vùng Chí Linh, nơi Trần Hưng Đạo lui về những năm cuối đời và được coi là nơi thờ chính của ông. Từ năm 2025, khu vực này thuộc thành phố Hải Phòng, và quần thể di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc nằm trong di sản thế giới mà UNESCO ghi danh cùng Yên Tử, Vĩnh Nghiêm. Mùa hội mùa xuân và mùa thu, đền rất đông; ngoài hai mùa ấy, đền yên tĩnh hơn nhiều.
Với người sắp nhập ngũ hay sắp đi xa, ngày thường là lúc hợp nhất để ghé: gia đình có thể đi chậm, đứng lâu trước sân đền, ngồi nhìn ra dòng sông trước đền, nói chuyện với nhau những điều khó nói ở nhà. Một buổi như vậy thường đọng lại lâu hơn một lần chen giữa biển người ngày hội.
Kiếp Bạc gần Côn Sơn và núi Phượng Hoàng, nên nhiều gia đình ghép trong một ngày. Nếu có người già hoặc thời gian ít, chỉ nên chọn Kiếp Bạc; leo thêm núi dễ làm mọi người mệt trước ngày người thân lên đường.
Từ Hà Nội, Kiếp Bạc nằm trong tầm đi về trong ngày bằng ô tô hay xe khách; gia đình ở Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh còn gần hơn. Nên đi sớm để về nhà trước bữa tối, cho người sắp đi có một buổi tối nghỉ ngơi trọn vẹn. Mùa hè trời nắng gắt, sân đền rộng và lát gạch hắt nóng, nên mang nước, mũ và cho người già nghỉ trong bóng cây. Giờ mở cửa, quy định gửi xe và các hoạt động trong khu di tích nên hỏi trước ban quản lý, vì có thể thay đổi theo từng thời kỳ.
Khu đền Trần ở vùng Nam Định cũ
Ở vùng đất phát tích nhà Trần thuộc Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, có khu di tích đền Trần, trong đó đền Cố Trạch thờ Trần Hưng Đạo, đặt ở nơi tương truyền là nhà cũ của ông. Khu đền nổi tiếng với lễ khai ấn đầu năm, những ngày ấy rất đông; người đi tiễn con nhập ngũ hay đi xa thì nên tránh dịp này, chọn một ngày thường bất kỳ.
Ngoài mùa lễ, khu đền thoáng, có hồ nước, nhiều chỗ để người già nghỉ chân. Gia đình ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ phía nam như Ninh Bình, Hưng Yên, Thái Bình cũ có thể đi về trong ngày.
Với người không quen vùng này, có thể kết hợp ghé thêm một hai di tích nhà Trần quanh đó nếu thời gian thong thả, nhưng không cần cố đi cho đủ. Người sắp lên đường thường cần ngủ đủ và ăn uống điều độ trong những ngày cuối hơn là một lịch trình dày đặc.
Nếu đi cùng một nhóm bạn sắp cùng nhập ngũ, nên có một người lớn đi kèm, hẹn giờ giấc rõ ràng, chọn phương tiện an toàn. Đừng để chuyến đi cầu bình an thành một cuộc chạy xe đường dài vội vã, mệt mỏi ngay trước ngày khám sức khoẻ hay ngày giao quân.
Những nơi thờ Đức Thánh Trần gần nhà
Không cần đi xa mới tìm được nơi thờ Đức Thánh Trần. Ở Hà Nội, đền Ngọc Sơn bên hồ Hoàn Kiếm có ban thờ ông; nhiều đình, đền trong các quận nội thành và ngoại thành cũng thờ ông. Ở TP.HCM, đền thờ Đức Thánh Trần trên đường Võ Thị Sáu, khu vực trung tâm, là nơi nhiều gia đình tìm đến trước khi con đi xa.
Ở các làng ven biển miền Trung và Nam Bộ, nhiều đình, miếu cũng có ban thờ Đức Thánh Trần, gắn với người đi biển. Ở đồng bằng Bắc Bộ, gần như huyện nào cũng có đền thờ ông hoặc thờ các tướng lĩnh nhà Trần. Hỏi người cao tuổi trong làng, bạn thường sẽ tìm thấy một nơi chỉ cách nhà vài cây số.
Với người đi lao động ở nước ngoài, nhiều gia đình chọn ghé đền gần sân bay hoặc gần nơi tập trung xuất cảnh vào hôm trước, thay vì đi một chặng xa ngay sát ngày bay. Cách này đỡ mệt, đỡ lo trễ giờ, lại không vướng giấy tờ hành lý.
Ghé một nơi gần nhà vào buổi sáng trước ngày đi có cái lợi là cả gia đình đều đi được, kể cả ông bà yếu chân, không mất cả ngày đường. Ý nghĩa của buổi ghé nằm ở lòng người đi và người ở, không nằm ở quy mô ngôi đền.
Việc thật cần lo song song
Đi lễ là để lòng yên; còn chuyến đi của người thân có suôn sẻ hay không phụ thuộc nhiều vào những việc chuẩn bị rất cụ thể. Bảng dưới gợi ý theo từng trường hợp; quy định cụ thể nên kiểm với cơ quan có thẩm quyền hiện hành.
| Người ra đi | Điều gia đình hay mong | Việc thật nên lo |
|---|---|---|
| Thanh niên nhập ngũ | Khoẻ mạnh, rèn luyện tốt, hoà đồng | Giữ sức khoẻ trước ngày khám và ngày giao quân, chuẩn bị giấy tờ theo hướng dẫn của địa phương, nói chuyện với con về đời sống tập thể |
| Người đi lao động nước ngoài | Bình an, có việc làm ổn định | Chỉ đi qua doanh nghiệp được cấp phép, đọc kỹ hợp đồng, không nộp tiền cho người môi giới tự xưng, lưu thông tin liên hệ cơ quan đại diện |
| Người đi làm tỉnh xa | Gặp chỗ làm tốt, người tốt | Kiểm tra nơi tuyển dụng, có hợp đồng lao động, biết chỗ ở, giữ liên lạc với gia đình |
| Học sinh thi vào trường quân đội, công an | Đỗ, đủ sức khoẻ | Ôn thi theo kế hoạch, rèn thể lực, khám sức khoẻ sớm, tìm hiểu tiêu chuẩn tuyển sinh chính thức |
Những việc trong cột thứ ba mới là phần quyết định. Một gia đình đã đi lễ mà bỏ qua việc đọc hợp đồng lao động, hay để con thức trắng trước ngày khám tuyển, là đã đặt niềm tin sai chỗ. Đi lễ và lo việc thật song song thì lòng mới thật sự yên.
Đi đền văn minh và tránh bị ép
Đền thờ Đức Thánh Trần, nhất là những nơi nổi tiếng, thường có nhiều dịch vụ quanh cổng. Mấy điều nên nhớ:
- Không cần mua lễ to; một bó hoa, nén hương nếu nhà có nếp ấy là đủ.
- Không mua "ấn", "bùa hộ mệnh", "lá chắn" bán rong ngoài cổng với lời hứa che chở; chuyến đi an toàn nhờ chuẩn bị kỹ, không nhờ món đồ mua vội.
- Không đưa tiền cho người tự xưng "làm lễ hộ", "dâng sớ cho người đi xa"; công đức nếu muốn thì bỏ hòm hoặc ghi sổ ở nơi có ban quản lý.
- Không chen lấn, không giành lộc, không đặt tiền lẻ lên ban thờ, tượng, gốc cây.
- Giữ đồ cá nhân, nhất là giấy tờ, hộ chiếu của người sắp đi; không mang theo khi không cần.
- Gửi xe ở bãi có bảng giá công khai, thoả thuận giá trước với xe ôm, xe dịch vụ.
Gặp chuyện bị ép mua, chèo kéo quá mức, có thể phản ánh với ban quản lý di tích ngay tại chỗ.
Lời tiễn quan trọng hơn mâm lễ
Với nhiều gia đình, chuyến ghé đền trước ngày con đi là lần hiếm hoi cả nhà đi cùng nhau, không ai vội. Nên dành buổi ấy cho cha mẹ và con: nói cho con biết nhà luôn ở đó, dặn con giữ sức khoẻ, viết thư, gọi điện, biết nhờ người khi gặp khó, biết từ chối khi bị rủ rê làm điều sai.
Người ra đi mang theo không phải lá bùa mà là những lời dặn ấy, cộng với sự chuẩn bị chu đáo của cả nhà. Và khi con về, dù đi lính xong, hết hợp đồng hay đổi chỗ làm, một lần ghé lại ngôi đền cũ cùng cha mẹ có khi là cái kết đẹp cho một chặng đường.
Nếu gia đình theo đạo khác hoặc không có nếp đi lễ, một bữa cơm chia tay, một buổi đi dạo cùng nhau cũng mang đúng ý nghĩa ấy. Điều người ra đi cần nhất là biết mình được thương và được tin.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người đi lính hay đến đền Đức Thánh Trần?
Trần Hưng Đạo là vị tướng chỉ huy kháng chiến chống quân Nguyên Mông, được dân gian tôn là Đức Thánh Trần. Hình ảnh một vị tướng tài, thương quân, khiến người lính và gia đình họ thấy gần gũi, nên hay tìm đến trước khi nhập ngũ để gửi lời mong vững vàng, khoẻ mạnh.
Đền thờ chính của Đức Thánh Trần ở đâu?
Đền Kiếp Bạc ở vùng Chí Linh, nay thuộc thành phố Hải Phòng, được coi là nơi thờ chính, gắn với nơi ông lui về cuối đời. Ngoài ra, đền Cố Trạch trong khu di tích đền Trần ở vùng Nam Định cũ, nay thuộc Ninh Bình, cũng thờ ông và rất nổi tiếng.
Có nên đi đền vào ngày khai ấn hay ngày hội?
Với người sắp đi xa, không cần. Ngày khai ấn đầu năm và mùa hội rất đông, chen chúc, dễ mệt và dễ mất đồ. Một ngày thường bất kỳ, buổi sáng, cả nhà đi thong thả là hợp hơn với một chuyến tiễn người thân.
Người đi xuất khẩu lao động nên chuẩn bị gì ngoài việc đi lễ?
Quan trọng nhất là đi qua doanh nghiệp được cấp phép, đọc kỹ hợp đồng, biết rõ chi phí hợp pháp, không nộp tiền cho người môi giới tự xưng, lưu thông tin cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đến. Kiểm tra thông tin qua cơ quan quản lý lao động của tỉnh.
Ở TP.HCM có đền thờ Đức Thánh Trần không?
Có. Đền thờ Đức Thánh Trần trên đường Võ Thị Sáu, khu vực trung tâm TP.HCM, là nơi nhiều người tìm đến. Ngoài ra, nhiều đình, miếu ở TP.HCM và Nam Bộ cũng có ban thờ ông. Giờ mở cửa nên hỏi ban quản lý trước khi đi.
Có nên mua bùa hộ mệnh ở đền cho người đi xa?
Không nên mua những món đồ bán rong kèm lời hứa che chở. Nếu gia đình muốn con mang theo một vật kỷ niệm, một tấm ảnh gia đình hay lá thư tay của cha mẹ thường có ý nghĩa hơn. An toàn của người đi nằm ở sự chuẩn bị kỹ và hiểu biết.