Một lịch đi lễ cả năm hợp với hội người cao tuổi thường gồm ba bốn chuyến: một hai chuyến gần nửa ngày vào dịp Phật đản, Vu Lan hay giỗ Đức Thánh Trần, một chuyến xa hơn vào mùa thu khi trời mát, và một buổi về chùa làng cuối năm; tất cả tránh nắng gắt, mưa bão, rét đậm và tránh đúng ngày cao điểm. Lên lịch từ đầu năm giúp hội chia sức cho các cụ, chuẩn bị quỹ, xe và báo trước với nơi đến.
Bài này dành cho người đứng ra lo việc của hội, chi hội, câu lạc bộ dưỡng sinh, hay đơn giản là nhóm hàng xóm đã nghỉ hưu: cách chọn mùa, chọn nơi, chia chuyến gần xa, lo sức khoẻ trên đường và giữ quỹ minh bạch. Các khung lịch trong bài là ví dụ giả định, cần điều chỉnh theo nơi hội đang sống và sức của từng cụ.
Vì sao hội người cao tuổi cần một lịch cả năm
Nhiều hội quen đi lễ một chuyến lớn vào tháng Giêng, đúng mùa hội đông nhất năm. Các cụ phải chen ở bến đò, xếp hàng cáp treo, đứng lâu giữa trời lạnh ẩm, rồi về mệt cả tuần. Có cụ ngại đi vì sợ đông, có cụ đi rồi ốm. Trong khi đó, chín tháng còn lại trong năm có rất nhiều dịp đi lễ dễ chịu hơn mà hội không tận dụng.
Một lịch cả năm cho phép hội làm ba việc. Thứ nhất, rải chuyến đi ra nhiều mùa, mỗi chuyến vừa sức, cụ nào yếu thì đi chuyến gần, cụ nào khoẻ đi thêm chuyến xa. Thứ hai, chuẩn bị quỹ đều đặn theo tháng thay vì thu một lần lớn. Thứ ba, có thời gian báo trước với nhà chùa, ban quản lý đền, để được hướng dẫn chỗ ngồi, chỗ nghỉ, tránh trùng ngày lễ lớn.
Quan trọng hơn cả, lịch cả năm biến việc đi lễ thành một sinh hoạt đều đặn của hội, nơi các cụ gặp nhau, trò chuyện, có việc để mong. Với người cao tuổi, cái được của chuyến đi nhiều khi nằm ở những buổi ngồi chờ xe, ăn trưa cùng nhau, hơn là ở điểm đến. Nhiều cụ sống một mình, con cháu đi làm xa; một chuyến đi có bạn bè cùng tuổi, có người lo liệu chu đáo, là niềm vui mà cả tháng trước đó các cụ đã đem ra bàn với nhau.
Nguyên tắc chọn mùa cho các cụ
Tránh nắng gắt. Ở miền Bắc, các tháng Năm, Sáu, Bảy dương lịch nóng nhất; Nam Bộ nóng cuối mùa khô, khoảng tháng Ba, tháng Tư dương lịch. Nếu phải đi vào các tháng này, chỉ đi nửa ngày, về trước trưa.
Tránh mùa mưa bão của nơi đến. Miền Trung mưa lũ khoảng tháng Chín đến tháng Mười hai dương lịch; Bắc Bộ có bão vào mùa hè, đầu thu; Nam Bộ mưa chiều từ khoảng tháng Năm đến tháng Mười một. Đường núi, đường đèo trơn là nguy cơ lớn với người già.
Tránh rét đậm. Các đợt rét đậm, rét hại ở miền Bắc, thường rơi vào tháng Mười hai đến tháng Hai dương lịch, không hợp cho các chuyến đi xa, ở lại qua đêm, nhất là với cụ có bệnh tim mạch, hô hấp.
Tránh ngày cao điểm. Đi trước hoặc sau ngày vía, ngày giỗ, ngày rằm vài hôm; tránh cuối tuần nếu được. Các cụ đã nghỉ hưu có lợi thế đi ngày thường, nên tận dụng.
Ưu tiên mùa thu. Ở miền Bắc, khoảng tháng Chín đến tháng Mười một dương lịch, tức tháng Tám đến tháng Mười âm lịch, thường là quãng dễ chịu nhất cho một chuyến xa của hội.
Khung lịch mẫu bốn chuyến một năm
Ví dụ giả định cho một hội người cao tuổi ở đồng bằng Bắc Bộ. Hội ở miền Trung, Nam Bộ cần đổi mùa theo thời tiết địa phương.
| Chuyến | Thời điểm (âm lịch) | Kiểu chuyến | Gợi ý nơi đến |
|---|---|---|---|
| 1 | Đầu tháng Tư, trước Phật đản | Nửa ngày, gần | Một ngôi chùa lớn trong tỉnh, đi sáng, về trước trưa |
| 2 | Đầu tháng Tám, trước giỗ Đức Thánh Trần | Một ngày | Một đền thờ Đức Thánh Trần trong vùng, đi ngày thường |
| 3 | Tháng Chín hoặc tháng Mười | Hai ngày, xa hơn | Một cụm chùa, đền ở tỉnh lân cận, đường bằng, có chỗ nghỉ tốt |
| 4 | Nửa đầu tháng Chạp | Nửa ngày | Chùa làng, chùa xã, kết hợp tạ ơn cuối năm và tổng kết hội |
Chuyến đầu xuân, nếu hội vẫn muốn đi, nên chọn nơi gần và đi sau rằm tháng Giêng, khi các điểm hội đã vãn. Không nhất thiết năm nào cũng đủ bốn chuyến; hội nhỏ, quỹ ít thì hai chuyến một năm, một gần một xa, đã là đủ.
Các bước chuẩn bị một chuyến
Mỗi chuyến, dù gần hay xa, nên có một người phụ trách chính và một danh sách việc rõ ràng:
- Hỏi ý các cụ về nơi muốn đến, rồi chốt danh sách người đi khoảng một tháng trước.
- Hỏi từng cụ về tình trạng sức khoẻ, thuốc đang dùng, có đi được bậc thang, đi bộ bao xa. Cụ nào có bệnh cần theo dõi, đề nghị hỏi bác sĩ trước khi đi xa.
- Khảo sát nơi đến qua người quen hoặc ban quản lý: đường từ chỗ xe đỗ vào có xa không, có bậc cao không, nhà vệ sinh ở đâu, có chỗ ngồi nghỉ có mái che không.
- Báo trước với nhà chùa hoặc ban quản lý đền: số người, giờ đến, có cần chỗ ngồi, có dùng cơm chay không.
- Thuê xe có ghế dễ lên xuống, lái xe quen đường; hẹn giờ nghỉ dọc đường khoảng mỗi hai giờ.
- Lập danh sách liên lạc: tên từng cụ, số điện thoại người nhà, bệnh nền cần lưu ý. Người phụ trách giữ một bản, trưởng xe giữ một bản.
- Chuẩn bị túi thuốc chung: thuốc say xe, dầu gió, băng dán, nước, kẹo cho người hạ đường huyết; nhưng mỗi cụ vẫn tự mang thuốc riêng của mình.
- Sau chuyến đi, họp ngắn rút kinh nghiệm: chỗ nào mệt, chỗ nào hay, ghi lại cho chuyến sau.
Nếu hội có thành viên là y tá, bác sĩ đã nghỉ hưu, nên mời họ đi cùng và nhờ để ý sức khoẻ các cụ. Nếu không, ít nhất một hai người trong đoàn nên biết sơ cứu cơ bản và biết gọi cấp cứu 115.
Chọn nơi đến hợp với các cụ
Không phải điểm hành hương nổi tiếng nào cũng hợp với người cao tuổi. Khi chọn nơi, hội nên ưu tiên những điểm có:
- Đường từ bãi xe vào ngắn, bằng phẳng; nếu có bậc thì bậc thấp, có tay vịn.
- Chỗ ngồi nghỉ có mái che, ghế đủ cho cả đoàn.
- Nhà vệ sinh sạch, gần khu chính.
- Gần chỗ ăn trưa, hoặc nhà chùa nhận nấu cơm chay cho đoàn nếu báo trước.
- Không phải đi đò đông, leo núi dài, đi cáp treo lúc cao điểm; nếu bắt buộc qua đò thì có áo phao.
- Không quá xa: chuyến một ngày nên giới hạn thời gian ngồi xe mỗi chiều, để các cụ không ngồi lâu quá sức.
Những điểm leo núi nhiều như các chùa trên đỉnh núi cao nên để cho nhóm cụ còn khoẻ đi riêng, có con cháu kèm. Cả hội không cần đi cùng một nơi; có thể chia nhóm, nhóm khoẻ lên cao, nhóm yếu ở lại chùa dưới chân núi rồi gặp nhau ăn trưa.
Sức khoẻ và an toàn trên đường
Người cao tuổi đi xa dễ gặp mấy chuyện, và người phụ trách đoàn nên biết trước để không bị bất ngờ giữa đường: mệt vì ngồi xe lâu, say xe, tụt huyết áp khi đứng lâu ngoài nắng, hạ đường huyết nếu bỏ bữa, ngã ở bậc đá, sân gạch trơn. Phần lớn có thể phòng được bằng những việc rất đơn giản: ăn sáng đầy đủ trước khi đi, uống nước đều, nghỉ dọc đường, đi giày đế chống trơn, đi chậm, có người dìu ở chỗ bậc thang.
Không ép cụ nào đi khi cụ thấy không khoẻ. Không ép cụ nào leo lên điện cao khi đã mệt. Trong đoàn nên có quy ước: ai thấy mệt cứ báo, người phụ trách sắp xếp chỗ nghỉ, không ai phải ngại. Với cụ có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, đề nghị cụ hỏi bác sĩ trước chuyến đi xa, mang đủ thuốc, và để người phụ trách biết.
Ở nơi đến, khói hương dày trong điện kín có thể làm cụ có bệnh hô hấp khó thở; nên để các cụ thắp hương ở ngoài sân hoặc chỉ đứng chắp tay. Ngày đông người, để cụ ngồi ở chỗ thoáng, người trẻ hơn trong hội đi dâng lễ thay. Lòng thành của các cụ không giảm đi vì không chen được vào tận ban thờ. Trên đường về, nên dừng nghỉ ở chỗ có ghế ngồi và nhà vệ sinh, cho các cụ duỗi chân, uống nước, rồi mới đi tiếp chặng dài.
Quỹ đi lễ và chuyện công đức
Tiền là chuyện dễ gây mất lòng nhất trong hội. Nên có một sổ quỹ riêng cho việc đi lễ, ghi rõ ai đóng bao nhiêu, chi vào việc gì: xe, ăn, nước, lễ chung. Sau mỗi chuyến, đọc công khai trong buổi họp hội. Quỹ thu đều theo tháng giúp các cụ không phải bỏ ra một khoản lớn một lúc.
Tiền công đức nên để từng cụ tự nguyện, bỏ vào hòm công đức của chùa, đền. Lễ chung của đoàn chỉ cần vừa phải: hoa, trái cây, có khi một lễ chay. Không cần mâm lễ to cho đẹp mặt hội, càng không cần thuê người làm lễ hộ ở nơi đến. Nếu có người đến mời hội đi “tour tâm linh trọn gói” với lời hứa hẹn cầu được ước thấy, hoặc đề nghị gửi tiền đặt lễ trước qua người trung gian, hội nên cân nhắc kỹ và hỏi thẳng nhà chùa, ban quản lý đền.
Một hội giữ quỹ minh bạch, lễ vừa phải, đi lại an toàn sẽ giữ được các cụ đi cùng nhau nhiều năm. Và đó, có lẽ, là điều đáng mong nhất của một lịch đi lễ cả năm.
Câu hỏi thường gặp
Hội người cao tuổi nên đi lễ mấy chuyến một năm?
Không có con số chuẩn. Nhiều hội đi ba bốn chuyến: một hai chuyến gần nửa ngày, một chuyến xa vào mùa thu, một buổi về chùa làng cuối năm. Hội nhỏ, quỹ ít có thể đi hai chuyến, một gần một xa. Quan trọng là vừa sức các cụ và quỹ hội.
Tháng nào hợp nhất cho chuyến đi xa của các cụ ở miền Bắc?
Thường là khoảng tháng Chín đến tháng Mười một dương lịch, tức tháng Tám đến tháng Mười âm lịch: trời mát, ít mưa, ngoài mùa hội xuân. Vẫn cần xem dự báo vì có năm bão muộn. Hội ở miền Trung nên tránh quãng này vì là mùa mưa lũ.
Cụ có bệnh tim mạch có nên đi lễ xa không?
Đề nghị cụ hỏi bác sĩ điều trị trước chuyến đi xa. Nếu bác sĩ đồng ý, chọn chuyến gần, đường bằng, ít bậc, mang đủ thuốc, có người đi kèm, và để người phụ trách đoàn biết tình trạng sức khoẻ để sắp xếp chỗ nghỉ.
Có cần báo trước với chùa khi đi theo đoàn không?
Nên báo trước, nhất là với đoàn đông. Nhà chùa có thể sắp chỗ ngồi, chỗ nghỉ, hướng dẫn giờ lễ, nhận nấu cơm chay nếu được. Báo trước cũng giúp tránh trùng ngày chùa có việc lớn hay đang có đoàn khác.
Nên chia quỹ đi lễ thế nào cho công bằng?
Thu đều theo tháng hoặc theo chuyến, ghi sổ rõ ràng ai đóng, chi việc gì; công khai sau mỗi chuyến. Tiền công đức để từng cụ tự nguyện bỏ hòm, không gộp vào quỹ chung bắt buộc. Lễ chung của đoàn chỉ cần vừa phải.
Có nên đi tour tâm linh trọn gói cho tiện không?
Tour có thể tiện về xe và ăn ở, nhưng hội nên đọc kỹ lịch trình, xem có phù hợp sức các cụ không, và cẩn trọng với những lời hứa hẹn “cầu được ước thấy” hay đề nghị đặt lễ trước qua trung gian. Hỏi thẳng nhà chùa, ban quản lý đền khi có điều chưa rõ.